Αν η γραμμή Μ2 του μετρό προς την Καλαμαριά δεν δοθεί στην κυκλοφορία στις 28 Ιουλίου (δεν το γνωρίζω ακόμη την ώρα που γράφονται αυτές οι γραμμές), αλλά μία ή δύο εβδομάδες αργότερα, ασφαλώς και θα πρόκειται για μια απόκλιση από τον αρχικό προγραμματισμό. Οι πολίτες δικαιούνται να ζητούν εξηγήσεις και οι φορείς οφείλουν να λογοδοτούν. Μέχρι εδώ, όλα αυτονόητα.
Το πρόβλημα αρχίζει όταν μια πόλη μετατρέπει μια μικρή καθυστέρηση σε υπαρξιακή κρίση, χάνοντας από το οπτικό της πεδίο το ίδιο το γεγονός: ότι η Θεσσαλονίκη αποκτά ακόμη μία γραμμή μετρό, πέντε νέους σταθμούς και μια υποδομή που θα αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο ζουν, μετακινούνται, εργάζονται και επενδύουν εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι για τις επόμενες δεκαετίες.
Η Θεσσαλονίκη, δυστυχώς, έχει αναγάγει αυτήν την αντιστροφή των προτεραιοτήτων σχεδόν σε πολιτισμικό χαρακτηριστικό. Διαθέτει μια μοναδική ικανότητα να κοιτάζει το δέντρο με τέτοια προσήλωση, ώστε να εξαφανίζεται το δάσος. Να αφιερώνει ατελείωτες ώρες δημόσιας συζήτησης στο περιθώριο και ελάχιστες στην ουσία. Να διυλίζει τον κώνωπα με επιστημονική ακρίβεια και να καταπίνει την κάμηλο με αξιοσημείωτη φυσικότητα.
Δεν πρόκειται για απαιτητικότητα. Πρόκειται για μια ιδιότυπη κουλτούρα αυτοϋπονόμευσης.
Είναι η ίδια νοοτροπία που αντιμετωπίζει κάθε σημαντική εξέλιξη με την αγωνία να εντοπίσει πρώτα την ατέλειά της. Που μοιάζει να δυσπιστεί απέναντι στην ίδια την πρόοδο, σαν να φοβάται μήπως την αναγνωρίσει και διαψεύσει την αγαπημένη της αφήγηση: ότι «τίποτα δεν γίνεται ποτέ σωστά».
Αυτό δεν είναι κριτική. Είναι ένας φαύλος κύκλος που παράγει διαρκώς απαισιοδοξία και καταναλώνει το πολυτιμότερο κεφάλαιο μιας πόλης: την αυτοπεποίθησή της.
Οι μεγάλες πόλεις του κόσμου δεν διακρίνονται επειδή δεν γνωρίζουν καθυστερήσεις. Από το Λονδίνο μέχρι το Παρίσι και από την Κοπεγχάγη μέχρι τη Νέα Υόρκη, κάθε μεγάλο έργο συνοδεύτηκε από αναθεωρήσεις χρονοδιαγραμμάτων, υπερβάσεις, διορθώσεις και αστοχίες. Εκείνο που τις ξεχωρίζει δεν είναι η τελειότητα. Είναι η ικανότητά τους να μην εγκλωβίζονται σε αυτήν. Να αξιολογούν την εικόνα στο σύνολό της, αντί να μετατρέπουν κάθε λεπτομέρεια σε δημόσιο δράμα.
Η Θεσσαλονίκη, αντιθέτως, μοιάζει συχνά με άνθρωπο που αγοράζει ένα σπίτι με θέα στη θάλασσα και περνάει την πρώτη του μέρα συζητώντας για το αν μια βίδα στο χερούλι της μπαλκονόπορτας δεν βιδώθηκε απόλυτα ίσια. Η παρατήρηση μπορεί να είναι σωστή. Η ιεράρχηση, όμως, είναι καταστροφική.
Κάπως έτσι, γεννιέται μια πόλη που κουράζεται περισσότερο να σχολιάζει την πρόοδό της παρά να τη χαίρεται. Που αντιμετωπίζει κάθε επιτυχία με επιφύλαξη, κάθε επένδυση με καχυποψία και κάθε αλλαγή με τη βεβαιότητα ότι κάπου θα υπάρχει ένας λόγος να ακυρωθεί.
Και, τελικά, αυτό είναι το μεγαλύτερο εμπόδιο της Θεσσαλονίκης. Όχι η γραφειοκρατία. Όχι οι καθυστερήσεις. Ούτε καν οι διαχρονικές παθογένειες του ελληνικού κράτους. Το μεγαλύτερο εμπόδιο είναι η συνήθειά της να λειτουργεί ως ο αυστηρότερος πολέμιος του ίδιου της του εαυτού.
Η κριτική είναι απαραίτητη. Η λογοδοσία επίσης. Όμως, η πόλη έχει ανάγκη από κάτι ακόμη πιο πολύτιμο: αίσθηση μέτρου. Την ικανότητα να διακρίνει το ουσιώδες από το επουσιώδες, να επιμένει στα μεγάλα χωρίς να χάνεται στα μικρά, να διεκδικεί χωρίς να αυτομαστιγώνεται.
Επειδή οι πόλεις δεν μεγαλώνουν μόνον όταν κατασκευάζουν νέες υποδομές. Μεγαλώνουν όταν ωριμάζει και ο τρόπος με τον οποίο μιλούν για τον εαυτό τους. Και ίσως αυτή να είναι η σημαντικότερη γραμμή που καλείται σήμερα να διανύσει η Θεσσαλονίκη: όχι εκείνη που οδηγεί στην Καλαμαριά, αλλά εκείνη που οδηγεί σε μια πιο ώριμη εκδοχή του ίδιου της του εαυτού.
