Με ρυθμούς-εξπρές

ξεμπλοκάρει πλέον η ανάπλαση της πλατείας Ελευθερίας και η μετατροπή της σε πάρκο μνήμης για τα θύματα του Ολοκαυτώματος, έναν μήνα μετά την αλλαγή σκυτάλης στον δήμο Θεσσαλονίκης (με τη διαδοχή του Κωνσταντίνου Ζέρβα από τον Στέλιο Αγγελούδη) και περίπου δύο χρόνια μετά την απόφαση της τέως δημοτικής αρχής να μετατραπεί ξανά το συγκεκριμένο σημείο της πόλης σε υπαίθριο πάρκινγκ, εν αναμονή αποφάσεων για το ενδεχόμενο κατασκευής υπόγειου χώρου στάθμευσης (ένα σενάριο που, πλέον, εγκαταλείπεται οριστικά).

Ήδη, η νέα διοίκηση του δήμου έχει ανασύρει τη σχετική μελέτη που είχε εκπονηθεί στο πλαίσιο αρχιτεκτονικού διαγωνισμού επί δημαρχίας Γιάννη Μπουτάρη, με τον αρμόδιο αντιδήμαρχο Τεχνικών Έργων, Περιβάλλοντος & Βιώσιμης Κινητικότητας του δήμου Θεσσαλονίκης, Πρόδρομο Νικηφορίδη, να θέτει σε πρώτη προτεραιότητα την επικαιροποίηση των τευχών δημοπράτησης του έργου, ώστε στη συνέχεια να ακολουθήσει η ίδια η δημοπράτησή του. Με δεδομένα τα πυκνά γεγονότα διεθνώς στα χρόνια που μεσολάβησαν (με επίκεντρο την ενεργειακή κρίση), το κόστος ανάπλασης της πλατείας Ελευθερίας έχει ανέβει σημαντικά. Όπως εκτιμάται, ο νέος προϋπολογισμός δεν αποκλείεται να κινηθεί ακόμη και στην περιοχή των 7 εκατ. ευρώ, με το κόστος να έχει εκτιναχθεί στο διάστημα που μεσολάβησε από την αρχική μελέτη περί το 30%.

Επόμενο βήμα

μετά την επικαιροποίηση των τευχών δημοπράτησης είναι η τάχιστη δημοπράτηση του έργου ανάπλασης, κάτι που αποτέλεσε μία από τις κεντρικές δεσμεύσεις του Στέλιου Αγγελούδη κατά την προεκλογική περίοδο που προηγήθηκε της εκλογής του. Διασφαλισμένη θα πρέπει να θεωρείται η χρηματοδότηση (όπως προκύπτει και από το ρεπορτάζ μετά την πρώτη συνάντηση του νέου δημάρχου με τον πρωθυπουργό, Κυριάκο Μητσοτάκη, στο Μέγαρο Μαξίμου), η οποία κατά πάσα πιθανότητα θα προέλθει από το Πράσινο Ταμείο.

Όλες αυτές οι εξελίξεις σημαίνουν, συνδυαστικά, ότι, σε περίπτωση που κατά τη διαγωνιστική διαδικασία δεν υπάρξουν ενστάσεις και προσφυγές, θα ήταν δυνατόν να προκύψει ανάδοχος του έργου ακόμη και εντός του 2024.

Γιατί όχι υπόγειο πάρκινγκ;

Η ιδέα αυτή μάλλον αποδείχθηκε θνησιμαία, σύμφωνα με παράγοντες που είναι σε θέση να γνωρίζουν λεπτομέρειες της υπόθεσης. Κύριο πρόβλημα, η εξαιρετική εγγύτητα του σημείου στη θάλασσα, αλλά και ο υψηλός υδροφόρος ορίζοντας.

Πρακτικά, οι συνθήκες αυτές σημαίνουν ότι οι τεχνικές απαιτήσεις του έργου ήταν εξαιρετικά μεγάλες – να κατασκευάσεις έναν υπόγειο χώρο στάθμευσης τόσο κοντά στο νερό, με τον υδροφόρο ορίζοντα λίγα μέτρα κάτω από την επιφάνεια του εδάφους. Οι συγκεκριμένες συνθήκες (που εύκολα θα μπορούσαν να ανεβάσουν το κόστος κατασκευής ακόμη και στα 30-40 εκατ. ευρώ) σήμαιναν, πρακτικά, ότι πολύ δύσκολα θα μπορούσε να βρεθεί τεχνική εταιρεία πρόθυμη να αναλάβει η ίδια το οικονομικό βάρος της κατασκευής, με αντάλλαγμα τη μακροχρόνια εκμετάλλευση του έργου (μέσω παραχώρησης), καθιστώντας επιβεβλημένη την ανάγκη χρηματοδότησής του με ένα εξαιρετικά υψηλό ποσό από το πρόγραμμα δημοσίων επενδύσεων. Και κάπως έτσι, το υπόγειο πάρκινγκ στην πλατεία Ελευθερίας παραπέμφθηκε οριστικά στις ελληνικές καλένδες…

Σύμφωνα με πληροφορίες, σε αντιστάθμισμα των θέσεων στάθμευσης που θα χαθούν από την πλατεία Ελευθερίας (με δεδομένη την ανάπλασή της ως πάρκου), η δημοτική αρχή θα αναζητήσει συνέργειες με τον Οργανισμό Λιμένος Θεσσαλονίκης (ΟΛΘ), ώστε να αξιοποιηθούν και άλλοι αχρησιμοποίητοι χώροι στο λιμάνι για τη στάθμευση οχημάτων.

Η νέα εικόνα της πλατείας

Το ηλιακό ρολόι και η δημόσια, υπαίθρια οθόνη, η ανάδειξη του βυζαντινού τείχους και τα επιδαπέδια φωτιστικά σώματα είναι μεταξύ των στοιχείων που συμβάλλουν στην αλλαγή εικόνας στην πλατεία Ελευθερίας, που σχεδιάζεται ώστε να αποτελέσει (και) τόπο μνήμης των Εβραίων της Θεσσαλονίκης.

Η πλατεία Ελευθερίας καλύπτει επιφάνεια 7 στρεμμάτων, ενώ η συνολική έκταση του χώρου που περιβάλλεται από τις προσόψεις των κτηρίων γύρω από την πλατεία είναι 11,4 στρέμματα. Το 2012 προκηρύχθηκε αρχιτεκτονικός διαγωνισμός για την ανάπλασή της, στον οποίο το πρώτο βραβείο κέρδισαν οι αρχιτέκτονες Θεμιστοκλής Χατζηγιαννόπουλος και Κωνσταντίνος Χαραλαμπίδης, που συνέταξαν τη μελέτη του έργου.

Η πρόταση των μελετητών αποσκοπεί στη δημιουργική ανάδειξη του σημαντικότατου ιστορικού φορτίου που ενυπάρχει στον χώρο και, παράλληλα, στη μετατροπή της σε μια πραγματικά ελκυστική πλατεία για τους πολίτες. Στο πλαίσιο αυτό, επιχειρεί να αναδείξει την εγκλωβισμένη και ξεχασμένη ιστορικότητα του χώρου με χειρισμούς εύληπτους, κατανοητούς και χρηστικούς.

Το μνημείο Ολοκαυτώματος

Η πλατεία Ελευθερίας αποτελεί τόπο μαρτυρίου για τους Εβραίους της Θεσσαλονίκης, καθώς είναι ο χώρος όπου τον Ιούλιο του 1942 διατάχθηκε να συγκεντρωθούν όλοι οι Εβραίοι άνδρες, ηλικίας από 18 ώς 45 ετών.

Το μνημείο του Ολοκαυτώματος, το οποίο τοποθετήθηκε στην πλατεία Ελευθερίας προς τιμήν των 50.000 Εβραίων της Θεσσαλονίκης που μαρτύρησαν στα ναζιστικά στρατόπεδα, σήμερα παραμένει κατ’ ουσίαν αθέατο. Στο πλαίσιο της ανάπλασης, το μνημείο θα μεταφερθεί σε νέα, περίοπτη θέση, ενώ θα αναδειχθεί περαιτέρω και κατά τη διάρκεια της νύχτας, με την τοποθέτηση ειδικής φωτιστικής εγκατάστασης.

Το βυζαντινό τείχος

Αποτελούσε το όριο μεταξύ της πόλης (στεριάς) και της θάλασσας, σήμερα ωστόσο βρίσκεται κάτω από την επιφάνεια του εδάφους. Οι μελετητές προτείνουν την ανάδειξή του, χωρίς ωστόσο αυτό να σημαίνει ότι η πλατεία θα μετατραπεί σε αρχαιολογικό χώρο – αντιθέτως, διευκρινίζεται σε όλους τους τόνους ότι η πλατεία θα διατηρήσει τον ενιαίο χαρακτήρα της.

Το «ηλιακό ρολόι» και η υπαίθρια οθόνη

Σύμφωνα με τους αρχιτέκτονες, η ανάδειξη των ιστορικών γεγονότων της πλατείας θα πραγματοποιηθεί με μια διαχείριση που υπερβαίνει τα όρια ενός μνημείου ή μιας επιγραφής: «Η κοσμικής διάστασης υπόμνησή τους», εξηγούν, «θα πραγματοποιείται μέσω μιας στήλης που λειτουργεί ως ‘επιλεκτικό ηλιακό ρολόι’, επιτρέποντας στις ακτίνες του ηλίου να στοχεύουν αποκλειστικά και με απόλυτη ακρίβεια (ημέρας και ώρας) σημεία-μνημεία των ιστορικών γεγονότων, που επισημαίνονται στο δάπεδο της πλατείας».

Ταυτόχρονα, αυτή η εγκατάσταση θα είναι και μια δημόσια, υπαίθρια οθόνη (φωτεινός πίνακας τεχνολογίας LED info board), που θα παρέχει διαρκώς πληροφορίες για τα τρέχοντα στην πόλη: «Με αυτόν τον τρόπο, η εγκατάσταση παραμένει ένα πιστό εργαλείο επισήμανσης της ιστορίας σε χρόνο παρελθόντα, παρόντα και μέλλοντα» σημειώνεται στη μελέτη.

Τα φωτιστικά σώματα

Η αρχική πλατεία καταλάμβανε ένα μικρό, μόλις, τμήμα του σημερινού ελεύθερου χώρου, αποτελώντας στην ουσία μια διαπλάτυνση της οδού Ελευθερίου Βενιζέλου στην απόληξή της προς τη θάλασσα (το υπόλοιπο τμήμα του συγκεκριμένου χώρου αποτελούσε μέρος του αστικού ιστού της Θεσσαλονίκης).

Στην πρόταση, η υπόμνηση του γεγονότος αυτού υλοποιείται με την τοποθέτηση επιδαπέδιων φωτιστικών σωμάτων που ακολουθούν με ακρίβεια τις αρχικές χαράξεις των δρόμων και των κτηρίων. Τα ενδοδαπέδια φωτιστικά σώματα (τύπου walk over) δημιουργούν, με τη στοχευμένη δέσμη τους, ένα φωτεινό «πέπλο» πάνω από τον χώρο της πλατείας. Συμπληρωματικά χρησιμοποιούνται φωτιστικά σώματα σε στύλους, που τοποθετούνται επίσης στο περίγραμμα των παλαιών οικοδομικών τετραγώνων της πλατείας, με στόχο την περαιτέρω, επιθυμητή διάχυση του τεχνητού φωτισμού.

Το πράσινο

Στη νέα πλατεία Ελευθερίας που θα δημιουργηθεί θα κυριαρχούν το πράσινο και τα ψηλά δέντρα, όπως προβλέπεται και από τις προτάσεις στις οποίες κατέληξαν οι μελετητές για τη βιοκλιματική ανάπλαση του χώρου.

Ο χώρος της πλατείας θα διαμορφωθεί με ενιαία δαπεδόστρωση από το μέτωπο των κτηρίων στα ανατολικά μέχρι τη δυτική πλευρά και από το βόρειο μέτωπο ώς τη θάλασσα. Η μικρή υψομετρική διαφορά που υπάρχει προς την οδό Μητροπόλεως εμφανίζεται εντονότερη στη γραμμή του αρχαίου τείχους. Στο σημείο αυτό προβλέπεται να οργανωθεί η ζώνη των καθιστικών, η οποία θα βρίσκεται κάτω από τα δέντρα και θα έχει θεατρική διάταξη προς τη θάλασσα. Το κεντρικό τμήμα της πλατείας προς τη λεωφόρο Νίκης παραμένει ελεύθερο από φυτεύσεις και ανοίγεται προς τη θάλασσα.