Οι Φαναριώτες αποτελούν μία από τις γνωστότερες κοινότητες σε ολόκληρα τα Βαλκάνια, τα χαρακτηριστικά τής οποίας δεν σταμάτησαν να μελετούν οι ιστορικοί. Ποιοι ήταν στ’ αλήθεια οι Φαναριώτες και, κυρίως, ποια ήταν η θέση τους μέσα στο πλαίσιο της οθωμανικής διακυβέρνησης; Από πού και μέσα από ποιες διαδικασίες προέκυψε η εξουσία που απολάμβαναν και ποια ήταν τα χαρακτηριστικά της;
«Κράτος εν κράτει» την περίοδο της ακμής τους, οι Φαναριώτες κατέλαβαν ηγετικές θέσεις στις παραδουνάβιες ηγεμονίες και σε πολλά νησιά εκ μέρους των Οθωμανών, μέχρι να κλυδωνιστούν ισχυρά και να μπουν σε δυσμένεια κατά τη διάρκεια της επανάστασης του 1821, για να αναλάβουν την ισχύ τους μέσα στην οθωμανική κυβέρνηση από το 1830 και μετά, ως Νεοφαναριώτες. Αυτήν τη μεγάλη, συναρπαστική και –από πολλές πλευρές– άγνωστη ιστορία των Φαναριωτών επιλέγει να αφηγηθεί η καθηγήτρια Πολιτικής και Κοινωνικής Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Berkeley Χριστίνα Φίλιου μέσα από τον φακό τής «μικρής» ιστορίας ενός Φαναριώτη που έμεινε πιστός στον σουλτάνο, παρότι ο αδερφός του υπήρξε ένθερμος οπαδός τής επανάστασης και επιστήθιος φίλος τού Κοραή.
Εξάλλου, η επέτειος των διακοσίων χρόνων από την ελληνική επανάσταση δίνει την αφορμή να εμβαθύνουμε στο φαινόμενο των Φαναριωτών και να κατανοήσουμε τη θέση τους μέσα στο οθωμανικό τους περιβάλλον, το οποίο τους θεωρούσε «Γραικούς» και αποστάτες.
Who is who
Η Χριστίνα Φίλλιου είναι καθηγήτρια Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Berkeley της Καλιφόρνια, με ειδικότητα σε θέματα οθωμανικής και ελληνοτουρκικής ιστορίας. Είναι Ελληνίδα τρίτης γενιάς στις ΗΠΑ, με καταγωγή από Κωνσταντινούπολη και Δυτική Μακεδονία. Κατά τη διάρκεια του ερευνητικού της έργου έζησε για μεγάλα διαστήματα στην Ελλάδα και στην Τουρκία, μελετώντας τα αρχεία και τις πηγές στα Ελληνικά και στα Τουρκικά. Στο βιβλίο της «Biography of an Empire: Governing Ottomans in an Age of Revolution» (University of California Press, 2011), το οποίο πολύ σύντομα πρόκειται να κυκλοφορήσει σε ελληνική μετάφραση από τις εκδόσεις «Αλεξάνδρεια», πραγματεύεται την πολύπλοκη σχέση των Φαναριωτών με την οθωμανική διοίκηση, αλλά και τον ρόλο τους στην ελληνική επανάσταση του 1821. Το πιο πρόσφατο βιβλίο της, «Turkey: A Past against History», αναμένεται να κυκλοφορήσει στα Ελληνικά το 2022. Η διάλεξή της στη «Rembrandt and the Cat» θα γίνει στην ελληνική γλώσσα.
