Η έκθεση «Τρεις δρόμοι: Constantine Manos, Nikos Economopoulos, Enri Canaj», που παρουσιάζεται στο MOMUS-Μουσείο Φωτογραφίας Θεσσαλονίκης, σε συνδιοργάνωση με το Μουσείο Μπενάκη, από τις 19 Φεβρουαρίου ώς τις 24 Μαΐου 2026, είναι μια πρωτότυπη πρόταση αλλά και ένας φόρος τιμής. Με όχημα τη φωτογραφία δρόμου, κυρίαρχη καλλιτεχνική τάση του φωτογραφικού μέσου στο δεύτερο μισό του 20ού αιώνα, γεφυρώνει τρεις γενιές δημιουργών με κοινό σημείο αναφοράς τη σχέση τους με την Ελλάδα και τη συμμετοχή τους ως μελών στο φημισμένο πρακτορείο Magnum Photos, που έγραψε από την ίδρυσή του το 1947 μέχρι σήμερα, σε ικανό βαθμό, την ιστορία του σύγχρονου κόσμου σε εικόνες.
Ο Ελληνοαμερικανός Constantine Manos ψηλαφεί τη δεκαετία του 1960 τη χώρα σαν σύγχρονος Οδυσσέας, αναζητώντας να επουλώσει το λανθάνον τραύμα της μετανάστευσης. Ο Νίκος Οικονομόπουλος διασχίζει την Ελλάδα και τα Βαλκάνια τις τελευταίες δύο δεκαετίες του 20ού αιώνα, εστιάζοντας σε μεγάλο βαθμό σε εύθραυστες μειονότητες και αναταραγμένες κοινότητες. Ο Ελληνοαλβανός Enri Canaj, αντίστοιχα, επισκέπτεται τη δεύτερη δεκαετία του 21ου αιώνα μια πατρίδα που δεν γνώρισε κανονικά, αλλά έχει αποτυπωθεί βαθιά στις μνήμες των παιδικών χρόνων, η οποία «κατοικεί» ακόμη τις οικογενειακές αφηγήσεις.
Η ζωντανή εκφραστικότητα του στιγμιότυπου, η προσήλωση στον καθημερινό, μη προνομιούχο άνθρωπο, ο βαλκανικός χώρος ως μήτρα κοινών βιωμάτων και τραυμάτων και η μελαγχολική, ενίοτε, λιτότητα των ασπρόμαυρων τόνων σε έναν σύγχρονο κόσμο που ενδύεται πλέον με λαμπρά, κορεσμένα χρώματα ενώνουν τις τρεις γενιές δημιουργών, που διατήρησαν μεταξύ τους διαδοχικά σχέση στήριξης και/ή μαθητείας. Διασχίζοντας την έκθεση, ο επισκέπτης εντοπίζει, επίσης, αυθόρμητα ιστορικές, αισθητικές και κοινωνικές συνάφειες στο έργο των τριών φωτογράφων, καθώς αποστάζουν από τον κόσμο το ουσιώδες της ζωής και της φωτογραφίας.
Τα έργα των Constantine Manos και Νίκου Οικονομόπουλου προέρχονται από τη συλλογή των Φωτογραφικών Αρχείων του Μουσείου Μπενάκη, στην Αθήνα.
Επιμέλεια: Ηρακλής Παπαϊωάννου, επιμελητής MOMUS-Μουσείου Φωτογραφίας Θεσσαλονίκης.
Who is who
Ο Constantine Manos (1934-2025) γεννήθηκε στην Κολούμπια της Νότιας Καρολίνας από Έλληνες γονείς. Σε ηλικία δεκαεννέα ετών προσλήφθηκε ως επίσημος φωτογράφος της Συμφωνικής Ορχήστρας της Βοστόνης. Σπούδασε Αγγλική Λογοτεχνία και εργάστηκε στη Νέα Υόρκη ως φωτογράφος για τα περιοδικά Esquire, Life και Look. Από το 1961 ώς το 1963 έζησε στην Ελλάδα, φωτογραφίζοντας για τη σειρά A Greek Portfolio που εκδόθηκε ως λεύκωμα το 1972 και βραβεύτηκε στο Φεστιβάλ Φωτογραφίας της Αρλ και στην Έκθεση Βιβλίου της Λειψίας, ενώ η ίδια σειρά εξασφάλισε το 1963 την αποδοχή του Manos ως τακτικού μέλους στο πρακτορείο Magnum Photos. Φωτογραφίες του βρίσκονται σε συλλογές σημαντικών ιδρυμάτων, όπως το Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης της Νέας Υόρκης, το Μουσείο Καλών Τεχνών της Βοστόνης, το Ινστιτούτο Τέχνης του Σικάγου, το Μουσείο Καλών Τεχνών του Χιούστον, το George Eastman House στο Ρότσεστερ, καθώς και το Μουσείο Μπενάκη. Το 1982 ο Manos πέρασε από την ασπρόμαυρη στην έγχρωμη φωτογραφία. Το 1995 κυκλοφόρησε το βιβλίο American Color, για να ακολουθήσει το 2000 το American Color 2. To 2003 απέσπασε το βραβείο Leica Medal of Excellence.
Ο Νίκος Οικονομόπουλος γεννήθηκε στην Πελοπόννησο το 1953. Σπούδασε Νομικά και εργάστηκε ως δημοσιογράφος στην Πάρμα της Ιταλίας, πριν αφιερωθεί στη φωτογραφία. Έγινε μέλος του πρακτορείου Magnum Photos το 1990 μετά από πρόταση του Constantine Manos και οι φωτογραφίες του άρχισαν να δημοσιεύονται σε εφημερίδες και περιοδικά σε όλο τον κόσμο. Την ίδια περίοδο άρχισε να ταξιδεύει και να φωτογραφίζει εκτεταμένα στα Βαλκάνια. Η σειρά αυτή κέρδισε το Mother Jones Award για έργο σε εξέλιξη. Ολοκληρώνοντας το πρότζεκτ των Βαλκανίων το 1994, ο Οικονομόπουλος έγινε πλήρες μέλος του Magnum Photos. Το βιβλίο του In the Balkans κυκλοφόρησε το 1995 στη Νέα Υόρκη και την Αθήνα. Τη δεκαετία του 1990 ο Οικονομόπουλος άρχισε να δουλεύει με θέμα τα σύνορα και τη διέλευσή τους, φωτογραφίζοντας τους κατοίκους της Πράσινης Γραμμήςστην Κύπρο, τους παράτυπους μετανάστες της ελληνοαλβανικής μεθορίου και τη μαζική μετανάστευση των Αλβανών του Κοσσυφοπεδίου. Στα μέσα της δεκαετίας του 1990 άρχισε να φωτογραφίζει κοινότητες Ρομά και άλλες μειονότητες. Το 2002 κυκλοφόρησε η αναδρομική έκδοση του έργου του Οικονομόπουλος, Φωτογράφος, που παρουσιάστηκε ως έκθεση στο Μουσείο Μπενάκη το 2005. Ο Οικονομόπουλος έχει στραφεί στην έγχρωμη φωτογραφία και περνά τον περισσότερο χρόνο του εκτός Ελλάδας, ταξιδεύοντας, διδάσκοντας και φωτογραφίζοντας σε όλο τον κόσμο.
Ο Enri Canaj γεννήθηκε στα Τίρανα της Αλβανίας το 1980. Εγκαταστάθηκε με την οικογένειά του στην Ελλάδα το 1991. Σπούδασε Φωτογραφία στην Αθήνα και το 2007 συμμετείχε σε πρόγραμμα του British Council για τη μετανάστευση, παρακολουθώντας ένα εργαστήριο ετήσιας διάρκειας με τον Νίκο Οικονομόπουλο. Από το 2008 συνεργάζεται με σημαντικά εθνικά και διεθνή μέσα και είναι πλέον μέλος του πρακτορείου Magnum Photos. Με έδρα την Αθήνα, έχει εκθέσει το έργο του ευρέως στην Ελλάδα, καθώς και στο Βέλγιο, το Λουξεμβούργο, τη Γαλλία, την Ελβετία, την Ιταλία και τη Γερμανία, ενώ έκανε ατομική έκθεση στο φεστιβάλ φωτογραφίας Rencontres d’Arles. Το έργο του έχει τιμηθεί με βραβεία και διακρίσεις και έχει δημοσιευτεί σε μέσα όπως τα Times Magazine, CNN, The Guardian, New York Times, Financial Times, Newsweek, National Geographic, Le Monde, Wall Street Journal και Arte TV. Έχει συνεργαστεί με ιδρύματα και θεσμούς, όπως τα PrincetonUniversity, UNICEF, Melissa — Network of Migrant Women στην Ελλάδα, MSF, Solidarity Now, Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και με το Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης.
