Ιστορίες μικρών κόσμων
Γράφει η Εύη Καρκίτη
ΠΡΟΣΕΧΑ ΠΑΝΤΟΤΕ ΤΑ ΕΙΚΟΝΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ ΣΠΙΤΙΩΝ – ΣΗΜΕΡΑ ΠΛΕΟΝ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΣΕ ΟΛΟΕΝΑ ΚΑΙ ΛΙΓΟΤΕΡΑ, ΟΥΤΕ ΚΙ ΕΓΩ ΕΧΩ, ΔΕΝ ΕΝΙΩΣΑ ΤΗΝ ΑΝΑΓΚΗ ΝΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΣΩ ΜΙΑ ΤΕΤΟΙΑ ΓΩΝΙΑ. ΕΞΑΛΛΟΥ, ΤΟ ΕΙΚΟΝΟΣΤΑΣΙ ΣΤΟ ΣΠΙΤΙ ΟΠΟΥ ΜΕΓΑΛΩΣΑ ΕΙΧΕ ΟΡΙΣΕΙ ΕΚΤΟΣ, ΑΛΛΑ ΚΑΙ ΕΝΤΟΣ ΜΟΥ ΤΗΝ ΕΠΙΚΡΑΤΕΙΑ ΤΟΥ ΙΕΡΟΥ, ΤΟ ΜΥΣΤΙΚΟ ΠΕΡΑΣΜΑ ΣΤΟΝ ΑΧΡΟΝΟ ΧΡΟΝΟ.
Περπατώντας σε μεσαιωνικές πόλεις τής Ιταλίας, συχνά πέφτεις πάνω σε εικονοστάσια. Δεν μιλάμε για τις γλυπτές Μαντόνες που δεσπόζουν στις πλατείες εδώ κι εκεί, κατασκευασμένες από διάφορα υλικά, αλλά για κανονικές φορητές εικόνες που τοποθετούνται σε εισόδους και εσοχές, σε δημόσια και ιδιωτικά κτίρια. Μαντόνες, τοπικοί άγιοι, το Θείο Πάθος, σε κάποιες περιπτώσεις θεολόγοι που σφράγισαν με τη σκέψη τους την περίπλοκη σχέση των ανθρώπων με το Θείο συναντιούνται με τους περαστικούς. Εμφανίζονται εκεί που δεν το περιμένεις, κάνοντας πάντοτε την ίδια, την αιώνια επισήμανση.
Σε αντίθεση με τα ιταλικά εικονοστάσια σε κοινή θέα, τα δικά μας έβρισκαν θέση στο εσωτερικό των σπιτιών. Ίσως κάποιοι να τα τοποθετούσαν στα σαλόνια, εκεί όπου δέχονταν καλεσμένους – κυρίως αν οι εικόνες είχαν αξία. Βέβαια, αυτό τα έκανε, ίσως, λιγότερο εικονοστάσια και περισσότερο έργα τέχνης που άξιζε να προβληθούν, κυρίως αν έφεραν την υπογραφή γνωστού αγιογράφου. Στα λαϊκά σπίτια τα εικονοστάσια τοποθετούνταν συνήθως στον πλέον πολυσύχναστο χώρο, την κουζίνα. Ενίοτε και στην κρεβατοκάμαρα, ειδικά αν οι ένοικοι χρησιμοποιούσαν πλέον το κρεβάτι αποκλειστικά για ύπνο, εγκαταλείποντας –λόγω ηλικίας ή έλλειψης ενδιαφέροντος– οποιαδήποτε άλλη δραστηριότητα πάνω σ’ αυτό…
Πρόσεχα πάντοτε τα εικονοστάσια των σπιτιών – σήμερα πλέον υπάρχουν σε ολοένα και λιγότερα, ούτε κι εγώ έχω, δεν ένιωσα την ανάγκη να δημιουργήσω μια τέτοια γωνιά. Εξάλλου, το εικονοστάσι στο σπίτι όπου μεγάλωσα είχε ορίσει εκτός, αλλά και εντός μου την επικράτεια του ιερού, το μυστικό πέρασμα στον άχρονο χρόνο. Η φθηνή εικόνα με το κολλημένο πάνω στο ξύλο χαρτί έδειχνε μια δακρυσμένη Παναγία – τα δάκρυα πάντοτε εκεί, κολλημένα στα λίγα δευτερόλεπτα πριν κυλήσουν από το πρόσωπο. Ακόμη μία χάρτινη εικόνα, αγορασμένη ίσως από κάποιο μοναστήρι, είχε τη θέση της σ’ εκείνον τον αλλόκοτο, στενό χώρο. Υπήρχε μια αίσθηση μυστηριακού και ανεξήγητου, που εντεινόταν από τα χειροποίητα κουρτινάκια, τα οποία εμπόδιζαν τη θέα στο εσωτερικό.
Τα θαύματα, ωστόσο, δεν σταματούσαν εκεί. Στο κάτω μέρος, ένα μικρό συρτάρι έκρυβε το κόκκινο αβγό-«νικητή» από το προηγούμενο Πάσχα και δάφνες από παλιές Κυριακές των Βαΐων. Για κάποιους λόγους, θα μπορούσες όχι να παρηγορηθείς βλέποντάς το, αλλά ίσως ακόμη και να τρομάξεις.
Το βρήκα προχθές, μεταφέροντας πράγματα της μαμάς μου από το ένα σπίτι στο άλλο: το παλιό εικονοστάσι με τη δαντελένια του κουρτίνα, τις δάφνες, τα κόκκινα αβγά, τις φθηνές εικόνες. Θυμήθηκα τα εξωτερικά εικονοστάσια κάτω από το ωραίο φως τής Τοσκάνης και τότε σκέφτηκα ότι αυτή η σύνδεσή μας με το Θείο είναι μια τόσο μεγάλη και βαθιά υπαρξιακή περιπέτεια, που στο τέλος αποκαλύπτει πιο πολλά για τους ανθρώπους παρά για τον Θεό.
