Ονοματοδοσίες

Στην υπέροχη, ένδοξη και φορτωμένη ιστορία Θεσσαλονίκη μας, κάθε φορά που προκύπτει οποιοδήποτε θέμα κάπως γενικού ενδιαφέροντος όλοι σπεύδουμε να πούμε τη γνώμη μας, ακόμη κι αν δεν μας έχει ζητηθεί. Αυτό θα μπορούσε να είναι κάτι πολύ συμπαθητικό, καθώς δείχνει έγνοια και ενδιαφέρον. Ή μπορεί και όχι… Στο θέμα, όμως, που όλοι ανεξαιρέτως έχουμε γνώμη είναι, νομίζω, η ονοματοδοσία των δρόμων.

Πρόσφατα (και με αφορμή τη Διεθνή Ημέρα τού Ολοκαυτώματος), ο κ. Λεόν Σαλτιέλ, ερευνητής, συγγραφέας και εκπρόσωπος του Παγκοσμίου Εβραϊκού Συμβουλίου στον ΟΗΕ, στη Γενεύη, σε κείμενό του που αναρτήθηκε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης πρότεινε να μετονομαστεί κεντρικός δρόμος τής Θεσσαλονίκης σε «λεωφόρο Εβραίων Μαρτύρων». Και –ω, του θαύματος!– η πρότασή του έγινε δεκτή από τον δήμαρχο Θεσσαλονίκης, Κωνσταντίνο Ζέρβα, αυθωρεί και παραχρήμα – μάλιστα, ανακοινώθηκε επίσημα. Οπότε, τώρα απομένουν οι λεπτομέρειες: δηλαδή, η έγκριση από το δημοτικό συμβούλιο και, βέβαια, η επιλογή τού δρόμου που θα μετονομαστεί.

Ειλικρινά, χάρηκα πάρα πολύ, κυρίως επειδή αποκαθίσταται μια αδικία 80 ετών και βάλε. Αφήστε, δε, που δεν είχαμε συνηθίσει σε τόσο γρήγορες και αποφασιστικές κινήσεις από τις θεσσαλονικιώτικες αρχές… Μιλάμε για σημαντική πρόοδο. Οπωσδήποτε, παίζει ρόλο και το γεγονός ότι διανύουμε μιαν ευρεία και γενικευμένη προεκλογική περίοδο, αλλά ποιος μετράει; Ειδικά στο θέμα τής διατήρησης της ιστορικής μνήμης σε μια αρχαία πόλη, όπως η Θεσσαλονίκη, στο θέμα τής ονοματοδοσίας των δρόμων, διαθέτουμε την πιο ετερόκλητη, πολύχρωμη και λίγο «ό,τι να ‘ναι» ιστορία: δηλαδή, από τη στιγμή που η δημοτική αρχή είναι υπεύθυνη γι’ αυτήν τη δουλειά, ζούμε το αποτέλεσμα του έργου δεκάδων δημοτικών αρχών που ονόμασαν και μετονόμασαν και ξαναμετονόμασαν διάφορους δρόμους, φορτώνοντας με επιπλέον δουλειά συμβολαιογράφους και υποθηκοφύλακες που ψάχνουν να βρουν την άκρη με την ονομασία κάθε δρόμου.

Θα ξεκινήσω –εννοείται– με το πιο εξωφρενικό παράδειγμα: αυτό της Αλεξάνδρου Σβώλου, την οποία πριν έλεγαν «Πρίγκηπος Νικολάου» και πριν απ’ αυτό «Πολωνίας» και ακόμη πιο πριν «Κισσάμου». Θα ήθελα πολύ να διάβαζα τα σκεπτικά των κατά περίπτωση ψηφισμάτων των δημοτικών συμβουλίων που αποφάσισαν αυτές τις αλλαγές. Θα ‘χουν ενδιαφέρον. Εύχομαι και ουσία.

Κάποια στιγμή, μετά το 1981, υπήρξε η τάση να αλλάξουν τα ονόματα που θύμιζαν τη βασιλεία στην Ελλάδα. Έτσι, η Βασιλέως Κωνσταντίνου μετονομάστηκε σε «λεωφόρο Νίκης» και η Βασιλίσσης Σοφίας σε «Εθνικής Αμύνης». Έκπληξη αποτέλεσε η εξαίρεση των οδών Βασιλίσσης Όλγας και Βασιλέως Γεωργίου, που έμειναν ως είχαν (γιατί, άραγε;). Μου αρέσει πολύ που ο εκτελεσμένος ως υπαίτιος για τη Μικρασιατική Καταστροφή πρωθυπουργός, Δημήτριος Γούναρης, διαθέτει στο όνομά του μια κεντρικότατη και μακρά οδό, που ξεκινάει από την Παλιά Παραλία και καταλήγει στην Αγίου Δημητρίου (προφανώς, είναι μια δήλωση ειλικρινούς μεταμέλειας που τον στήσανε στον τοίχο…). Επίσης, μου αρέσει που την οδό Διοικητηρίου τώρα τη λένε «Καραολή και Δημητρίου» και την πλατεία Διοικητηρίου «πλατεία Κυπρίων Αγωνιστών». Να ‘χουμε να θυμόμαστε και να διδασκόμαστε.

Εύχομαι ο δρόμος που θα μετονομαστεί σε «λεωφόρο Εβραίων Μαρτύρων» να είναι πολύ κεντρικός. Γιατί όχι και η οδός Τσιμισκή; Ο οποίος Τσιμισκής ήταν ένας βυζαντινός αυτοκράτορας, όπως και πολλοί άλλοι. Και το «Τσιμισκής», λέει, στα Αρμένικα σημαίνει «σμιχτοφρύδης». Έστω και με 80 χρόνια καθυστέρηση, ας γίνει επιτέλους μια πράξη δικαιοσύνης. Και αναγνώρισης. Και σεβασμού στη μνήμη. Και γρήγορα, πριν φτάσουν οι εκλογές.