Γράφει η Αθηνά Περιστεροπούλου*
Όταν έφυγα από τη Θεσσαλονίκη μετά το πτυχίο, είχα στη διάθεσή μου ένα ολόκληρο καλοκαίρι για να αποφασίσω χώρα για μεταπτυχιακό. Το πεδίο ήταν δεδομένο: Διεθνείς Σχέσεις. Εγώ ονειρευόμουν το Πάντειο, μάλλον για να ζήσω στην Αθήνα. Το όνειρο, όμως, γκρεμίστηκε μέσα σε 15 λεπτά, όταν επισκέφτηκα το πανεπιστήμιο για βολιδοσκόπηση. Οι εγκαταστάσεις και οι συνθήκες μάθησης δεν ενέπνεαν επίδοξους διπλωμάτες, οπότε υπέκυψα στην παρότρυνση του μπαμπά για σπουδές στην Αγγλία. Έκανα αίτηση σε έξι πανεπιστήμια, με δέχθηκαν τα πέντε και, καρμικά, επέλεξα να μετακομίσω στο Colchester για σπουδές στο Essex.
Τιμητικά, ως συνοδός μετακόμισης επιλέχθηκε ο μπαμπάς. Με τη βοήθεια οικογενειακού φίλου που μένει μόνιμα στο Λονδίνο, μπορέσαμε να μεταφέρουμε τη μεγάλη πραμάτεια που έπρεπε να χωρέσει στο μικρό δωμάτιο της εστίας, στην άκρη της πανεπιστημιούπολης. Αφού αφήσαμε τις βαλίτσες και πριν από την απαραίτητη επίσκεψη στα πολυκαταστήματα της περιοχής για καθαριστικά, τρόφιμα και πιατικά, κάναμε βόλτα στο campus, όπου είχαν στηθεί πάγκοι υποδοχής των νέων φοιτητών. Κάθε δέκα βήματα ο μπαμπάς έδειχνε κάτι —από εστιατόρια μέχρι θάμνους— και μονολογούσε: «Θα το έβρισκες αυτό στο Πάντειο; Όχι, πες: θα το έβρισκες αυτό στο Πάντειο;». Οι αναρωτήσεις του κόπηκαν απότομα, όταν παρέλαβε εκ μέρους μου μια τσάντα με τα απαραίτητα για τους νεοεισερχόμενους: μπλοκ, στιλό, μπρελόκ, ομπρέλα και προφυλακτικά. «Θα το έβρισκες αυτό στο Πάντειο;» τον ρώτησα, αλλά δεν φάνηκε να ανταποκρίνεται θετικά στο φλεγματικό χιούμορ που ήδη υιοθετούσα.
Σύντομα ο μπαμπάς με άφησε στο άγνωστο με βάρκα την ανοχή και κλήθηκα να φτιάξω από την αρχή έναν νέο κύκλο συνιστωσών. Πρώτο μέλημα ήταν η εγκατάσταση στην εστία, κοινό βήμα για όλους. Για όλους, εκτός από τον Σπύρο. Ο Σπύρος (Θεσσαλονικιός που είχε επιλέξει το ίδιο ακριβώς μεταπτυχιακό και τα ίδια ακριβώς μαθήματα μ’ εμένα) επέλεξε να νοικιάσει δικό του χώρο στην πόλη, καθώς είχε περάσει την προπτυχιακή του ζωή στο πατρικό σπίτι και αναζητούσε αδιαπραγμάτευτη ανεξαρτησία. Για τους υπόλοιπους, ήδη ανεξάρτητους, η εστία ήταν ένας αναπόφευκτος συμβιβασμός. Το κτήριο όπου έμενα εγώ ήταν νέα κατασκευή για μεταπτυχιακούς φοιτητές. Κάθε πτέρυγα είχε 7 δωμάτια (20 τ.μ. το καθένα, με δικό του μπάνιο) και κοινόχρηστη κουζίνα. Με δυσκολία αναμοχλεύω τα ονόματα των άλλων έξι της πτέρυγας, ενδεικτικό του αποτυπώματος που είχαν στην καθημερινότητά μου εκείνη τη χρονιά (περισσότερο χρόνο περνούσα στην «ελληνική πτέρυγα» του επάνω ορόφου για επεισόδια «Lost» και ατέρμονη μπιρίμπα υπό μυρωδιές ύποπτου καπνού τρίτων). Θυμάμαι, όμως, τις εθνικότητες: Άγγλοι, Ινδοί, Ισλανδοί, Ιρλανδοί και άλλοι ετερόκλητοι. Μοιραζόμασταν το ίδιο ψυγείο (χωρίς εντάσεις) και το ίδιο σφουγγάρι πιάτων (με κάποιες εντάσεις). Ενίοτε μοιραζόμασταν και το ίδιο τραπέζι για τσάι μετά το ξενύχτι, κυρίως λόγω διαβάσματος. Τις περισσότερες ημέρες και νύχτες, όμως, επιλέγαμε να απολαύσουμε —ο καθένας μόνος του— το έτοιμο γεύμα που αγοράζαμε μεταμεσονύχτια από το Tesco στο γραφείο του δωματίου μας, παρέα με τα προσωπικά μας άγχη.
Το γραφείο έπιανε το μεγαλύτερο μέρος του δωματίου, ίσως προς επίδραση στο υποσυνείδητο για προτεραιοποίηση των ακαδημαϊκών υποχρεώσεων. Το δικό μου φιλοξενούσε το πρώτο μου, αστραφτερό hp λάπτοπ, ένα πειρατικό κουτί για πρόσβαση σε αγγλικά τηλεοπτικά κανάλια, γραφική ύλη που δεν χρειάστηκα ποτέ και καλώδια παντός τύπου στην προ ασύρματου ίντερνετ εποχή. Στα ράφια ακριβώς πάνω από το γραφείο είχαν τοποθετηθεί τα νέα βιβλία (φρέσκα ή μεταχειρισμένα), σνακ για όλες τις ώρες, ατελείωτα post-it, καλλυντικά, CD/DVD προς «κάψιμο» και πολλές φωτογραφίες των μέχρι τότε στεγών. Το μονό κρεβάτι (δίπλα από το γραφείο, για να διαβάζεις ακόμη κι όταν κοιμάσαι) είχε πουπουλένιο πάπλωμα και, ακριβώς από πάνω, ξεπουπουλιασμένο αντίγραφο πίνακα του Σαλβαντόρ Νταλί, που στην πρώτη νιότη ήταν ο αγαπημένος μου και, συγκυριακά, λειτούργησε ως κάτοπτρο της χρονιάς: λίγη τρέλα, πολλή δυσκολία, αρκετή αμφιθυμία. Το πάτωμα ήταν καλυμμένο με μοκέτα, η οποία καθαριζόταν όταν έβρισκες την κοινόχρηστη ηλεκτρική σκούπα διαθέσιμη (στον δικό μου όροφο, σχεδόν πάντοτε). Το μπάνιο ήταν καραβίσια υποδομή: πλαστικό πάτωμα και ντουζ, τουαλέτα και νιπτήρας σε απόσταση εκατοστών μεταξύ τους — γεγονός αμελητέο, καθώς το πλεονέκτημα της ιδιωτικότητας υπερσκέλιζε κατά πολύ τα χωροταξικά μειονεκτήματα.
Το καλύτερο σημείο του δωματίου ήταν το παράθυρο: παρότι δεν άνοιγε εντελώς (προς αποφυγή ατυχημάτων), ο καθαρός αέρας ήταν σωτήριος στις περιπτώσεις υπερπολιτιστικής γαστρονομικής δραστηριότητας στην κοινή κουζίνα, ενώ το φως της ημέρας (πολύωρο την άνοιξη και λιγοστό τον χειμώνα) ήταν υπενθύμιση της γεωγραφικής μας θέσης, με ό,τι σήμαινε αυτό για την ψυχική μας κατάσταση. Το παράθυρο είχε, επίσης, σημαντική θέα: τη γέφυρα που συνέδεε την εστία με το υπόλοιπο campus (μια κατασκευή άνευ λόγου περίπλοκη και διεθνώς βραβευμένη για την καινοτομία της), που σου επέτρεπε να δεις ποιος έρχεται, ποιος φεύγει, ποιος μαλώνει, ποιος αναθαρρεί, ποιος μέθυσε και ποιος έχει αργήσει στο μάθημα — ο χρόνος διέλευσης της γέφυρας ήταν αντιστοίχως ανάλογος με το επείγον ή όχι της κατάστασης. Ίσως, σκέφτομαι 20 χρόνια αργότερα, η καινοτομία του περίπλοκου σχεδιασμού της έγκειτο σε αυτόν ακριβώς τον συσχετισμό.
Όσοι περνούσαμε επιτυχώς τη δοκιμασία της γέφυρας, φτάναμε στις διδακτικές αίθουσες κατάκοποι και καθόλου έτοιμοι να απορροφήσουμε τη νέα γνώση. Η αντίληψή μου μέχρι τότε για τις σπουδές στην Αγγλία ήταν συνώνυμη με την «εύκολη εναλλακτική». Τίποτα, όμως, δεν μου φάνηκε εύκολο ή εναλλακτικό. Ως κουρασμένη, πολύγλωσση, εργαζόμενη πτυχιούχος, θεώρησα ότι η χρονιά θα ήταν μια ευκαιρία να ξεκουραστώ. Αλλά, φευ… Οι παραδόσεις μαθημάτων ήταν καθημερινές και υποχρεωτικές, η σύσταση των τμημάτων ολιγάριθμη (οπότε, δεν μπορούσες να κρυφτείς μέσα στο πλήθος), η άμεση επαφή με τον καθηγητή πρωτόγνωρη και η προετοιμασία και υποβολή εργασιών συνεχής και εφιαλτική. Πολύ συχνότερα απ’ ό,τι θα έπρεπε να είναι νόμιμο, έπρεπε να ερευνήσουμε ένα πολυδιάστατο θέμα, να γράψουμε χιλιάδες λέξεις με ελάχιστο και μέγιστο όριο και παραπομπές υπό τη διαρκή απειλή του πλαγιαρισμού, να την εκτυπώσουμε και να την υποβάλουμε εντός προθεσμίας (ούτε δευτερόλεπτο αργότερα). Και όλο αυτό στα εύκολα μαθήματα. Στα δύσκολα, όπως η πολιτική ανάλυση, αποδεχόμασταν όλοι τη μοίρα των θεωρητικών που αδυνατούν να καταλάβουν οποιαδήποτε θετική έννοια. Όλοι, εκτός από τον Σπύρο. Ο Σπύρος συζητούσε την ανάλυση με φίλο Ιάπωνα σε υψηλό επίπεδο και μετά μας την εξηγούσε σε πολύ χαμηλό επίπεδο, χρησιμοποιώντας Ελληνικά και μαθηματικά γυμνασίου.
Ανάμεσα στα μαθήματα, τρώγαμε σε κάποιο από τα εστιατόρια του campus ή πίναμε καφέ στο Mondo — θρυλικό στέκι και τα Σαββατόβραδα. Οι ευκαιρίες για κοινωνικοποίηση ήταν ποικίλες, εντός και εκτός πανεπιστημίου. Όταν υπήρχε χρόνος, κάναμε βόλτες στη μικρή πόλη με τα γραφικά κτήρια και τους ευγενικούς περαστικούς. Βόλτες κυρίως για ψώνια σε εκπτωτικές αλυσίδες, όπου μπαίναμε πρωί και βγαίναμε όταν θυμόμασταν ότι δεν είχαμε λεφτά για περιττά ρούχα ή όταν συνειδητοποιούσαμε ότι η παρέα δεν είχε τα ίδια ενδιαφέροντα μ’ εμάς και καλό θα ήταν να σεβαστούμε και κάποιον άλλον σ’ αυτήν την όψιμη προσπάθεια για ενήλικη ζωή. Αρκετά Σαββατοκύριακα παίρναμε το τρένο για Λονδίνο για επαφή με τις τέχνες και τον πολιτισμό: μουσεία, θέατρα και βαθιές συζητήσεις μεταξύ τυρού και αχλαδίου. Και μετά, πάλι πίσω, στη δοκιμασία νέων λέξεων, επηρεασμένων από τη συναναστροφή και την εκκολαπτόμενη σοφία.
Στις διακοπές των Χριστουγέννων, όσοι μπορέσαμε γυρίσαμε στις χώρες μας. Εγώ πέρασα εκείνες τις διακοπές στο πατρικό σπίτι παρέα με τον παππού Αλέκο, δίπλα στο τζάκι, να τρώμε ψητές πατάτες σε αλουμινόχαρτο και να τον κερνάω τσίπουρο και τυλιγμένο ζαμπόν με γέμιση μαγιονέζα — πάντοτε μετρώντας λέξεις, ατελείωτες λέξεις. Τόσο τις δικές μου όσο και τις πολύτιμες δικές του. Το Πάσχα, όμως, όλοι μείναμε στην Αγγλία. Όλοι, εκτός από τον Σπύρο, που ήταν ιδιαιτέρως επιμελής και προνοητικός και είχε φροντίσει να παραδώσει τις εργασίες, για να μη χάσει την Ανάσταση στο χωριό. Οι υπόλοιποι συνεχίσαμε να γράφουμε λέξεις ανάμεσα σε κόκκινα αυγά που είχαν φέρει μαμάδες και υποτυπώδη βρετανικό οβελία μαγειρεμένο σε κοινόχρηστο φούρνο.
Μοναξιά και νοσταλγία δεν πρόλαβα να νιώσω. Με το εξαιρετικά γρήγορο πανεπιστημιακό ίντερνετ, ήμασταν συνδεδεμένοι με τους δικούς μας μέσω msn και skype και συνδεδεμένοι με την ελληνική πραγματικότητα μέσω του DC++, που μας έδινε πρόσβαση σε επεισόδια του «Παρά Πέντε» σε σχεδόν αληθινό χρόνο προβολής. Αλλά, πέρα απ’ αυτό, οι περισσότεροι από εμάς δεχτήκαμε επισκέψεις φίλων και συγγενών — η Αγγλία αποτελεί πάντοτε δελεαστικό προορισμό. Το μικρό μου δωμάτιο κι εγώ υποδεχτήκαμε πέντε άτομα: τη μαμά, τις δύο κολλητές μου φίλες (που αργότερα έγιναν και κουμπάρες), έναν από τους αδερφούς μου και έναν πρώην ξάδερφο. Κάθε επίσκεψη ήταν πιο περιπετειώδης και πιο παιδαγωγική από την προηγούμενη. Η πιο διδακτική από αυτές ήταν η διαδικασία εντοπισμού μιας χαμένης βαλίτσας, ενώ δεν υπήρχαν κινητά τηλέφωνα. Κανένας συμφοιτητής δεν μπήκε στη διαδικασία να αγοράσει αγγλικό νούμερο για μία χρονιά. Κανένας, εκτός από τον Σπύρο, ο οποίος γενναιόδωρα προσέφερε τον αριθμό του ως επαφή ανάγκης, προσφοράς και ζήτησης. Μέχρι το τέλος της χρονιάς, ακούσια και εκούσια, βρέθηκε να δίνει χώρο και λύσεις και στις τρεις προκλήσεις.
Η εστία στην Αγγλία οδήγησε σε μεταπτυχιακό τίτλο σπουδών μετά (πρώτου κόσμου) κόπων και βασάνων. Αλλά οδήγησε και σε άλλους τίτλους, πιο σημαντικούς. Με τη μετακόμιση από το μικρό δωμάτιο, έκλεισαν πολλοί κύκλοι: η ζωή στην Αγγλία, η εμπειρία των σπουδών, οι φιλίες που διαμορφώθηκαν υπό το στρες καταμέτρησης λέξεων, αλλά δεν εξελίχθηκαν ποτέ, η ανέμελη ύπαρξη χωρίς επαγγελματικές υποχρεώσεις, η άσκοπη παρέλευση χρόνου, η κοινόχρηστη ζωή. Τελείωσε, ταυτοχρόνως, ό,τι ξεκίνησε εκεί. Όλα, εκτός από τον Σπύρο.
