Ξεκλείδωμα

Την ώρα που γράφονται αυτές οι γραμμές, οι πόλεις τού κόσμου, που όλο αυτό το διάστημα «κλειδώθηκαν» εξαιτίας της πανδημίας, επιχειρούν τα πρώτα τους βήματα σ’ αυτό που μέχρι πρόσφατα κατανοούσαμε ως κανονική ζωή. Ίσως πίστευε κάποιος πως θα ήταν γεμάτα ενθουσιασμό: όμως, είναι τόσο αβέβαια και κουβαλούν τόσο βαρύ πένθος από την απώλεια τόσο πολλών ανθρώπων, που τα αντιμετωπίζουμε με μεγάλη περίσκεψη.

Είναι πολλοί εκείνοι –διανοούμενοι, συγγραφείς, κοινωνιολόγοι, ψυχολόγοι, παρατηρητές τής ανθρώπινης κατάστασης– που επιχειρούν να κατανοήσουν τον κόσμο που έρχεται, προσπαθώντας να διακρίνουν τα χαρακτηριστικά του μέσα στο θολό τοπίο που διαμόρφωσε η πανδημία. Πολλές από τις τοποθετήσεις αυτές τις χαρακτηρίζει η αμηχανία, αλλά αυτό δεν πειράζει και τόσο. Είναι απόλυτα λογικό ο κόσμος όπως τον ξέραμε να εισβάλλει στη νέα πραγματικότητα. Δεν έχουν δίκιο όσοι λένε πως καλύτερα κάποιοι που μιλούν πολύ να σιωπήσουν, πως καλύτερα είναι να περιμένουν να δουν την εξέλιξη του πράγματος. Δεν μπορεί να γίνει έτσι, δεν μπορούμε να περιμένουμε – έχουμε ανάγκη να μιλάμε κι ας μην έχουμε πάντοτε να πούμε κάτι τόσο σημαντικό.

Το περασμένο καλοκαίρι, όταν δεν υπήρχε ούτε υποψία από αυτά που μας περίμεναν, διάβασα ένα σπουδαίο βιβλίο: «Τα χρόνια των ξενοδοχείων» τού Γιόζεφ Ροτ. Πρόκειται για δημοσιογραφικά κείμενα, όχι τα λογοτεχνικά τού σπουδαίου συγγραφέα, ο οποίος δυσκολεύεται να επινοήσει έναν νέο και ανθεκτικό εαυτό για τα σκληρά χρόνια που έρχονται. Την ίδια ώρα, νιώθει μια σπαρακτική νοσταλγία για τον γνώριμο σ’ αυτόν κόσμο που υποχωρεί.

Παρά το γεγονός ότι δεν υπάρχει σύγκριση μεταξύ αυτών των δύο περιόδων (του Ροτ και της δικής μας), ο συγγραφέας μάς δίνει μια ιδέα για το πώς είναι να ζεις σε αβέβαιες ώρες. Είναι δύσκολο να βρίσκεσαι στην καρδιά των εξελίξεων, να είσαι κομμάτι μιας μετάβασης – και μάλλον αυτό μας συμβαίνει τούτη την ώρα. Εξάλλου, όπως λέει κι ένας αγαπημένος φίλος, η Ιστορία είναι συναρπαστική, όταν τη διαβάζεις. Αβάστακτη, όταν τη ζεις.