Σε περίπου έναν χρόνο από σήμερα αναμένεται να δημοπρατηθεί το έργο ενοποίησης των αρχαιολογικών χώρων και μνημείων της Θεσσαλονίκης, καθώς ολοκληρώθηκε η πρώτη φάση του ανοιχτού αρχιτεκτονικού διαγωνισμού ιδεών που προκηρύχθηκε τον Δεκέμβριο του 2025. Η πρόταση που απέσπασε το πρώτο βραβείο επιχειρεί να συνδέσει τα διάσπαρτα μνημεία της πόλης με τον δημόσιο χώρο και την καθημερινότητα των κατοίκων, δημιουργώντας ένα ενιαίο δίκτυο διαδρομών και παρεμβάσεων.
Τα αποτελέσματα του διαγωνισμού παρουσιάστηκαν σήμερα στο περίπτερο της εταιρείας «Ανάπλαση Δημοσίων Χώρων ΑΕ» στην 90ή ΔΕΘ, παρουσία της υπουργού Πολιτισμού, Λίνας Μενδώνη, και του δημάρχου Θεσσαλονίκης, Στέλιου Αγγελούδη. Στον διαγωνισμό συμμετείχαν 15 ομάδες, στις οποίες συμμετείχαν συνολικά 297 επιστήμονες, μεταξύ των οποίων και 19 φοιτητές Αρχιτεκτονικής.
«Το ιστορικό κέντρο της Θεσσαλονίκης είχε έναν προϋπολογισμό περίπου 45 εκατ. ευρώ από το Ταμείο Ανάκαμψης. Έτσι, βυζαντινά και οθωμανικά μνημεία, η ρωμαϊκή αγορά, όπως και τα αρχαία του μετρό έχουν αναδειχθεί και έχουν αποδοθεί στους πολίτες. Αυτό που τώρα έχει σημασία είναι όλα αυτά να συνδεθούν με τον δημόσιο χώρο και με την καθημερινότητα των πολιτών», δήλωσε η κυρία Μενδώνη, υπογραμμίζοντας ότι ώς το 2030 η ολοκλήρωση του σχεδιασμού αποτελεί προτεραιότητα για το υπουργείο Πολιτισμού.
Από την πλευρά του, ο κ. Αγγελούδης εξέφρασε την αισιοδοξία ότι «του χρόνου τέτοιον καιρό μπορούμε να μιλούμε για τη δημοπράτηση ενός έργου που έρχεται να αλλάξει οριστικά πλέον την εικόνα της πόλης», χαρακτηρίζοντας ιδιαίτερα σύντομο, για τα ελληνικά δεδομένα, το διάστημα μέσα στο οποίο ολοκληρώθηκε ο αρχιτεκτονικός διαγωνισμός.
Τι αφορά το έργο
Όπως εξήγησε ο διευθύνων σύμβουλος της «Ανάπλαση Δημοσίων Χώρων ΑΕ», Πολυχρόνης Ακριτίδης, η περιοχή ενοποίησης οριοθετείται από την οδό Αγγελάκη στα ανατολικά, από τη λεωφόρο Νίκης στα νότια, από την οδό 26ης Οκτωβρίου στα δυτικά και από την οδό Ολυμπιάδος στα βόρεια. Στον ιστορικό αυτό «καμβά» εντάσσονται σημαντικά μνημεία και αρχαιολογικοί χώροι της Θεσσαλονίκης — από τον ναό των Αγίων Αποστόλων, τον πύργο του Αναγλύφου και τη συναγωγή των Μοναστηριωτών ώς το Γιαχουντί χαμάμ και τη ρωμαϊκή αγορά, την πλατεία Αριστοτέλους, το Μπέη χαμάμ, το Αλατζά ιμαρέτ, τον ναό του Αγίου Δημητρίου, τη Ροτόντα και το ανάκτορο του Γαλερίου. Στο ίδιο δίκτυο περιλαμβάνονται οι σταθμοί του μετρό «Βενιζέλου» και «Αγίας Σοφίας», ο Λευκός Πύργος και το Ισλαχανέ.
Η πρώτη φάση του διαγωνισμού ολοκληρώθηκε σύμφωνα με το χρονοδιάγραμμα που είχε τεθεί από το υπουργείο Πολιτισμού. Οι προτάσεις παρουσιάζονται στο περίπτερο της «Ανάπλαση Δημοσίων Χώρων ΑΕ», ενώ από τις 15 Σεπτεμβρίου και για έναν μήνα θα ακολουθήσει δημόσια διαβούλευση. Στη συνέχεια προβλέπεται η έναρξη των διαδικασιών για τους νέους διαγωνισμούς και τα επιμέρους έργα.
Ένα «σύστημα αρμών» που ενώνει τις διαφορετικές εποχές της πόλης
Το πρώτο βραβείο απονεμήθηκε ομόφωνα από την εννεαμελή κριτική επιτροπή στην πρόταση του αρχιτεκτονικού γραφείου Apostolopoulos Tasoulis, η οποία αντιμετωπίζει τη Θεσσαλονίκη όχι ως ένα σύνολο μεμονωμένων μνημείων, αλλά ως ένα ενιαίο ιστορικό και αστικό τοπίο. Όπως ανέφερε ο εκπρόσωπος του γραφείου, η πρόταση ξεκινά από το γεγονός ότι «η Θεσσαλονίκη είναι μια πόλη στην οποία διαφορετικές εποχές συνυπάρχουν σε απόσταση λίγων λεπτών — κι όμως, πολλές φορές αντιλαμβανόμαστε τα μνημεία και τους αρχαιολογικούς της χώρους ως σημεία και όχι ως μέρη μιας ενιαίας ιστορικής πορείας». Στόχος, όπως εξήγησε, δεν είναι η δημιουργία μιας μεμονωμένης διαδρομής, αλλά ενός οργανικού συστήματος που θα συνδέει τις υφιστάμενες και τις προβλεπόμενες αναπλάσεις, τα μνημεία και τους δημόσιους χώρους με την καθημερινή ζωή της πόλης.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη σύνδεση των αρχαιολογικών χώρων με τον σύγχρονο αστικό ιστό, με παρεμβάσεις που θα βελτιώνουν την πρόσβαση και την ορατότητά τους. Η πρόταση δεν ξεκινά από «λευκό χαρτί»: αντίθετα, επιχειρεί να συνδέσει έργα που έχουν ήδη υλοποιηθεί ή βρίσκονται σε σχεδιασμό με νέους άξονες, δημιουργώντας ένα κοινό πλαίσιο που μπορεί να υλοποιείται σταδιακά, ανάλογα με τις δυνατότητες της πόλης.
Στο ίδιο πλέγμα αναπτύσσεται ένα δίκτυο πολιτιστικών διαδρομών, μέσα από το οποίο τα ρωμαϊκά, τα βυζαντινά, τα οθωμανικά, τα εβραϊκά και τα νεότερα μνημεία μπορούν να ενταχθούν σε διαφορετικές «αναγνώσεις» της Θεσσαλονίκης. Παράλληλα, προβλέπονται θεματικές διαδρομές, όπως η διαδρομή του νερού και η πράσινη διαδρομή των τειχών, μετατρέποντας την ιστορική στρωματογραφία της πόλης σε ένα σύνολο διαφορετικών σεναρίων περιήγησης.
Το δεύτερο και το τρίτο βραβείο απονεμήθηκαν επίσης με πολύ υψηλή πλειοψηφία της κριτικής επιτροπής: «Ο στόχος της ενοποίησης και της ανάδειξης των αρχαιολογικών χώρων και των μνημείων της Θεσσαλονίκης είναι φιλόδοξος, πολύπλευρος και εκ των πραγμάτων σύνθετος. Συνδυάζει τη διαχείριση της πολιτιστικής κληρονομιάς με τη διαμόρφωση δημόσιων χώρων που θα συμβάλουν στην αναβάθμιση του αστικού περιβάλλοντος, στη βιώσιμη κινητικότητα και στη βιώσιμη τουριστική ανάπτυξη, καθιστώντας τα μεμονωμένα μνημεία περισσότερο ορατά, προσβάσιμα και αναγνωρίσιμα στο ευρύτερο ιστορικό κέντρο της πόλης για όλους», ανέφερε ο πρόεδρος της επιτροπής, Παναγιώτης Τουρνικιώτης.
