Σε ποιο σημείο βρίσκεται η Δράμα σήμερα; Και πού θα ήθελε (ή σχεδιάζει) να φτάσει, με δεδομένες τις δυνατότητες του τόπου και των ανθρώπων του; Το Citymag επιχειρεί να βρει απαντήσεις – όχι όμως με βαρύγδουπες ή βαθυστόχαστες αναλύσεις, αλλά δίνοντας τον λόγο στους ίδιους τους Δραμινούς. Πρόσωπα από την κοινωνία, την οικονομία, την πολιτική και το επιχειρείν δίνουν τις δικές τους απαντήσεις για το σήμερα και –το σημαντικότερο– για το αύριο ενός ευλογημένου τόπου.
Γιώργος Αντωνιάδης
Ιδιοκτήτης εταιρείας Sevi Exceptional Botanic
Πού βρίσκεται σήμερα η Δράμα;..
Η Δράμα είναι περιθωριοποιημένη συγκριτικά με άλλες περιοχές, καθώς βρίσκεται σε ένα κομμάτι της Ελλάδας που είναι σχετικώς αποκομμένο από τα υπόλοιπα. Δεν διαθέτει οδική σύνδεση με την Εγνατία οδό, απουσιάζει η σιδηροδρομική γραμμή και για αεροδρόμιο ούτε λόγος. Ως εκ τούτου, πρέπει η ίδια να βγει μπροστά και να δείξει τον εαυτό της, να επικοινωνήσει την κουλτούρα της και τον πολιτισμό της. Σήμερα γίνονται δειλά δειλά κάποιες προσπάθειες να μεταμορφώσει τον εαυτό της, ωστόσο –μέχρι στιγμής– είναι μικρής εμβέλειας και δεν είναι ικανές να αλλάξουν τη συνολική εικόνα. Άλλωστε, αυτό επιβεβαιώνεται και από την τουριστική ανάπτυξη, όπου το απόθεμα των καταλυμάτων είναι μικρό, ενώ δεν υπάρχουν και πολλές αγροτουριστικές μονάδες.
…και πού μπορεί να φτάσει;
Αυτό που θα έπρεπε να κάνει η Δράμα, ένας αμιγώς προσφυγικός τόπος, είναι, συντονισμένα, να αναδείξει όλα τα πρόσωπά της: τις μοναδικές φυσικές ομορφιές, όπως το σπήλαιο του Αγγίτη, το Φαλακρό και το Καράντερε, την πλούσια γαστρονομία της (καθώς διαθέτει αρκετές μικρές κτηνοτροφικές μονάδες και πολλά σημαντικά οινοποιεία) και, φυσικά, τον πολιτισμό της. Η σύνδεση όλων αυτών θα μπορούσε να δώσει αναπτυξιακή ώθηση στην πόλη και στον ευρύτερο νομό. Αυτός είναι και ο λόγος που ασχολήθηκα προσωπικά με την πρωτογενή παραγωγή και τις καλλιέργειες των αρωματικών φυτών και βοτάνων: ήθελα να αξιοποιήσω το μικροκλίμα της περιοχής και να δημιουργήσω ένα προϊόν με καλή ποιότητα, που θα προβάλλει τη Δράμα και, ενδεχομένως, στο μέλλον να φέρνει και επισκέπτες.
Παναγιώτης Κ. Ιωαννίδης
Ιδιοκτήτης Ioannidis Bros SA
Πού βρίσκεται σήμερα η Δράμα;..
Η Δράμα βρίσκεται σε μια δημιουργική φάση επανεκκίνησης, με σημαντικές προσπάθειες να εξελίσσονται στους τομείς των υποδομών, του τουρισμού και της τοπικής επιχειρηματικότητας. Νέα έργα, όπως οι οδικοί άξονες και οι παρεμβάσεις στον αστικό ιστό, δείχνουν ότι η περιοχή επενδύει στο μέλλον της. Παρότι υπάρχουν ακόμη περιθώρια βελτίωσης, η πορεία είναι σταθερή και γεμάτη προοπτικές, με επίκεντρο τη βιώσιμη ανάπτυξη και την αξιοποίηση των τοπικών δυνατοτήτων.
…και πού μπορεί να φτάσει;
Η Δράμα διαθέτει μοναδικό φυσικό περιβάλλον, πλούσια πολιτιστική κληρονομιά, ποιοτικά γεωργικά προϊόντα και δυναμική στον οινοτουρισμό. Η στρατηγική θέση της ενισχύει τον εξαγωγικό προσανατολισμό, ενώ ο ορεινός της όγκος προσφέρει δυνατότητες για εναλλακτικό τουρισμό. Παρότι δεν έχουν αξιοποιηθεί όλα τα πλεονεκτήματα στο μέγιστο, τα τελευταία χρόνια γίνονται ουσιαστικά βήματα προς τη σωστή κατεύθυνση. Με συνέχιση των προσπαθειών και ενίσχυση της τοπικής εξωστρέφειας, η περιοχή μπορεί να αναδειχθεί σε πρότυπο ανάπτυξης με σεβασμό στον χαρακτήρα της.
Νίκος Καρατζάς
Οινοποιός, ιδρυτής της Oenops Wines
Πού βρίσκεται σήμερα η Δράμα;..
Η Δράμα βρίσκεται σε μια κρίσιμη και πολλά υποσχόμενη φάση ανάπτυξης στον τομέα του κρασιού. Η ποιότητα των προϊόντων και η διεθνής αναγνώριση έχουν ενισχυθεί σημαντικά, ωστόσο η πλήρης καθιέρωση της περιοχής ως κορυφαίου οινικού προορισμού απαιτεί ακόμη πιο τολμηρές και συντονισμένες ενέργειες. Η ανάπτυξη του οινοτουρισμού και η διεύρυνση της διεθνούς παρουσίας αποτελούν προτεραιότητες που δεν επιδέχονται αναβολή.
…και πού μπορεί να φτάσει;
Η Δράμα διαθέτει μοναδικά συγκριτικά πλεονεκτήματα: εξαιρετικό terroir, ιδανικές κλιματολογικές και εδαφολογικές συνθήκες, ποικιλομορφία σε ελληνικές και διεθνείς ποικιλίες αμπέλου, καθώς και οινοποιεία με υψηλό επίπεδο τεχνογνωσίας και σύγχρονες υποδομές. Παράλληλα, το φυσικό τοπίο της περιοχής προσφέρει ιδανικές προϋποθέσεις για την ανάπτυξη του οινοτουρισμού. Μέχρι σήμερα έχουν γίνει σημαντικά βήματα προς την κατεύθυνση της ανάδειξης αυτών των στοιχείων, κυρίως μέσω της παραγωγής ποιοτικών κρασιών και της συμμετοχής σε διεθνείς εκθέσεις. Ωστόσο, υπάρχει ακόμη περιθώριο για πιο συντονισμένες δράσεις, που θα ενισχύσουν τη συνολική εικόνα της Δράμας ως κορυφαίας οινικής περιοχής της Ελλάδας.
Γεράσιμος Λαζαρίδης
Διευθύνων σύμβουλος των Estates Costa Lazaridi
Πού βρίσκεται σήμερα η Δράμα;..
Η Δράμα αποτελεί ήδη έναν σταθμό στην οινική ιστορία της Ελλάδας και μια ζωντανή απόδειξη του οράματος του πατέρα μου, Κώστα Λαζαρίδη, ήδη από τη δεκαετία του 1970, για το πόσα μπορεί να προσφέρει αυτός ο τόπος στο αμπέλι και το κρασί. Σήμερα η περιοχή συνεχίζει να καινοτομεί, επενδύοντας σε αμπελώνες μεγάλου υψομέτρου, κάτι που αντανακλά όχι μόνο την ανάγκη προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή, αλλά και τη διαρκή αναζήτηση για ποιότητα. Εμείς, ήδη από το 2014, ήμασταν οι πρώτοι που μεταφέραμε αμπέλια στο ορεινό Κατάφυτο (σε υψόμετρο 900 μέτρων), με το μοναδικό terroir στις πλαγιές του Όρβηλου όρους. Και είναι ενθαρρυντικό να βλέπουμε και άλλους να ακολουθούν αυτόν τον δρόμο, που οδηγεί σε κρασιά εξαιρετικής ποιότητας. Είμαστε αισιόδοξοι για το μέλλον. Η Δράμα παραμένει στην κορυφή, αλλά, φυσικά, υπάρχει ακόμη δρόμος να καλυφθεί. Και αυτό ακριβώς είναι που μας κρατά σε μια διαρκή, δημιουργική αναζήτηση.
…και πού μπορεί να φτάσει;
Το μεγαλύτερο συγκριτικό πλεονέκτημα της Δράμας είναι το μοναδικό της terroir. Το υψόμετρο, το ιδιαίτερο μικροκλίμα, η παρουσία του Φαλακρού όρους και του Νέστου δημιουργούν συνθήκες ιδανικές για την αμπελοκαλλιέργεια. Και κάτι ακόμη πιο σημαντικό: στη Δράμα, σε αντίθεση με πολλές άλλες περιοχές, οι οινοποιοί είναι και οι ίδιοι αμπελουργοί. Αυτό σημαίνει ότι η ποιότητα ξεκινά από τη ρίζα – από το αμπέλι. Το δραμινό κρασί είναι ποιοτικό από τη βάση του. Τα εδάφη της περιοχής είναι πολυδιάστατα, με δυναμική που επιτρέπει την ανάδειξη του χαρακτήρα κάθε ποικιλίας. Έχουμε στα χέρια μας έναν ισχυρό αμπελώνα που έχει ήδη αρχίσει να αποδίδει – και πιστεύουμε ότι έχει ακόμη πολλά να δώσει.
Φεντερίκα Λαζαρίδη
Επικεφαλής οινολόγος, υπεύθυνη Μάρκετινγκ της Nico Lazaridi
Πού βρίσκεται σήμερα η Δράμα;..
Η Δράμα βρίσκεται σε φάση σταδιακής ανάπτυξης, με έμφαση στον οινοτουρισμό, τη γαστρονομία και τον πολιτισμό. Έχοντας μια οινική ιστορία περίπου 40 χρόνων, έχει καταφέρει να αναδειχθεί σε τοπικό, αλλά και διεθνές επίπεδο. Σήμερα αριθμεί περίπου δεκατρία οινοποιεία μικρού, μεσαίου και μεγάλου μεγέθους και σίγουρα πρόκειται να αναπτυχθούν και άλλα. Υπάρχει ακόμη δρόμος να διανυθεί, κυρίως σε επίπεδο υποδομών, συνέργειας και εξωστρέφειας, όμως η δυναμική της περιοχής είναι υπαρκτή και πολύ αξιόλογη.
…και πού μπορεί να φτάσει;
Η Δράμα διαθέτει εξαιρετικό φυσικό πλούτο, μοναδικό μικροκλίμα για την αμπελοκαλλιέργεια, ιστορική παράδοση και ανθρώπους με μεράκι. Επιπλέον, η εγγύτητά της σε σημαντικά σημεία, όπως οι Φίλιπποι και το σπήλαιο του Αγγίτη, ενισχύει τη δυναμική της ως τουριστικού και πολιτιστικού προορισμού. Παράλληλα, χάρη στην ανάπτυξη του οινοτουρισμού μέσω του Edutainment, της εκπαίδευσης μέσα από την εμπειρία, πιστεύουμε ότι ενισχύεται ουσιαστικά η σχέση μεταξύ οινοποιείου και επισκέπτη, αλλά και η διασύνδεση με την τοπική ταυτότητα. Αν και έχουν γίνει βήματα αξιοποίησης, ειδικά στον οινικό και πολιτιστικό τουρισμό, υπάρχει ακόμη μεγάλο περιθώριο για πραγματική προβολή και στρατηγική ανάδειξη.
Ευτυχία Μιχαηλίδου
Ιδιοκτήτρια Μικροοινοποιίας Ευτυχία Μιχαηλίδου
Πού βρίσκεται σήμερα η Δράμα;..
Σήμερα στη Δράμα δραστηριοποιούνται δεκατρία οινοποιεία – από τα πολύ μεγάλα και τα μεσαία ώς τις οικογενειακές επιχειρήσεις. Υπάρχει έντονη επιχειρηματική δραστηριότητα και καινοτομία με επιχειρήσεις καλά θεμελιωμένες, με μεγάλο κύκλο εργασιών, που προσπαθούν –κάθε μία από την πλευρά της– να εξελιχθούν. Από αυτήν την άποψη, οι προσπάθειες είναι πολύ αξιόλογες. Ωστόσο, η τοπική οικονομία έχει πληγεί από τις αλλεπάλληλες οικονομικές κρίσεις, με την εξαίρεση των υγιών επιχειρήσεων που απασχολούν το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού και, ουσιαστικά, συμβάλλουν και στην αναδιαμόρφωση της πόλης. Η Δράμα διεκδίκησε και κέρδισε τη θέση της στον παγκόσμιο οινικό χάρτη. Το brand name «Δράμα» είναι πλέον αναγνωρίσιμο τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό. Με αρχή τη Δραμοινογνωσία και άλλες εκδηλώσεις ενισχύεται ο τοπικός οινοτουρισμός. Όταν μπορέσεις να συνδυάσεις μία φιάλη καλού κρασιού με το ωραίο περιβάλλον, εκτιμάς περισσότερο αυτό που γεύεσαι. Ο κόσμος θέλει την εμπειρία, θέλει όχι απλώς να δει, αλλά να βιώσει, να συμμετάσχει, να δοκιμάσει και να πειραματιστεί. Προς τα εκεί οδεύει μεγάλο κομμάτι του τουρισμού.
…και πού μπορεί να φτάσει;
Πρόσφατα είχαμε μια συζήτηση στο Επιμελητήριο Δράμας ακριβώς γι’ αυτό το θέμα. Το τοπικό επιμελητήριο μπήκε στο Iter Vitis – Les Chemins de la Vigne (σ.σ.: «Μονοπάτια της Αμπέλου»), το πρόγραμμα Πολιτιστικής Διαδρομής του Συμβουλίου της Ευρώπης. Είναι μια δράση που παρέχει πιστοποίηση για την πολιτιστική αξία μιας περιοχής σε σχέση με το κρασί. Το σχετικό σήμα θα αναρτηθεί και στα οινοποιεία και σε περιοχές με πολιτιστική αξία, ανοίγοντας τον δρόμο για νέες πρωτοβουλίες και δράσεις με βάση τις συνέργειες. Αυτό θα μας επιτρέψει να χτίσουμε έναν ακόμη πιο ισχυρό οινοτουρισμό εμπειριών, που θα βοηθήσει και τις επιχειρήσεις και τον τόπο μας.
Μιχάλης Μουρβετίδης
Αντιπεριφερειάρχης Περιφερειακής Ενότητας Δράμας
Πού βρίσκεται σήμερα η Δράμα;..
Η Δράμα διανύει σήμερα μια περίοδο δυναμικής ανάκαμψης, παρά τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει ως ακριτική και ορεινή περιοχή, με ελλείψεις σε υποδομές και συνδεσιμότητα. Με τη στήριξη της Περιφέρειας Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης (ΑΜΘ), αξιοποιούμε ευρωπαϊκούς και εθνικούς πόρους για να θωρακίσουμε την τοπική οικονομία, να ενισχύσουμε τον πρωτογενή τομέα και να αναβαθμίσουμε τις υποδομές μας. Γνωρίζουμε ότι ο δρόμος για πλήρη ανάπτυξη απαιτεί προσπάθεια, ειδικά στην πληθυσμιακή συγκράτηση και τη βελτίωση των μεταφορών. Με σχέδιο, πίστη και συνεργασία, η Δράμα κερδίζει σταθερά το στοίχημα του μέλλοντος.
…και πού μπορεί να φτάσει;
Η Δράμα διαθέτει μοναδικά πλεονεκτήματα: απαράμιλλο φυσικό πλούτο, δυναμικό ανθρώπινο κεφάλαιο και στρατηγική θέση. Με τα δάση του Φρακτού, τον Νέστο, την εύφορη γη και προϊόντα όπως τα κρασιά και τα μάρμαρά της, αποτελεί τόπο γεμάτο δυνατότητες. Η Περιφέρεια ΑΜΘ, μέσα από ευρωπαϊκά και εθνικά προγράμματα, επενδύει σε υποδομές, τουρισμό και στήριξη της τοπικής επιχειρηματικότητας. Σήμερα, η Δράμα αξιοποιεί πιο συντονισμένα τα συγκριτικά της πλεονεκτήματα, με έμφαση στον οινοτουρισμό, την τοπική παραγωγή και τον εναλλακτικό τουρισμό, ανοίγοντας σταθερά δρόμους ανάπτυξης και ευημερίας.
Ηλίας Παναγιωτίδης
Επιχειρηματίας, ιδιοκτήτης εστιατορίου Εντράδες
Πού βρίσκεται σήμερα η Δράμα;..
Όσον αφορά στον τομέα της εστίασης, θα μπορούσα να πω ότι η Δράμα βρίσκεται σε καλό επίπεδο συγκριτικά με άλλες επαρχιακές πόλεις, καθώς –παρότι δεν καταγράφεται μεγάλη πληθώρα επιλογών, ειδικά στον τομέα της εναλλακτικής κουζίνας και του street food– υπάρχουν υψηλής ποιότητας εστιατόρια, τα οποία προσφέρουν στους πελάτες τους μια ιδιαίτερα γευστική κουζίνα.
…και πού μπορεί να φτάσει;
Πολλά από τα εστιατόρια και ορισμένα από τα ταχυφαγεία της Δράμας έχουν αποδειχθεί ανθεκτικά στον χρόνο, προσφέροντας ποιότητα που αποδεικνύεται αρκετή ώστε κάποιος να ταξιδέψει ώς την πόλη, έστω και για να δοκιμάσει κάποιες διαφορετικές, αλλά και πολλές διαχρονικές γεύσεις. Αν, μάλιστα, γίνουν και κάποιες κινήσεις που θα επιτρέψουν στην πόλη μας να προσφέρει ακόμη μεγαλύτερη ποικιλία επιλογών, τότε είμαι πεπεισμένος ότι η Δράμα θα μπορέσει να καθιερωθεί ως ένας από τους πιο ενδιαφέροντες γαστρονομικούς προορισμούς όχι μόνο στην Ελλάδα, αλλά και για τις γειτονικές χώρες – ίσως μάλιστα ακόμη και πέρα από αυτές.
Άκης Παπαδόπουλος
Οινολόγος, συνιδιοκτήτης Κτήματος Τέχνη Οίνου
Πού βρίσκεται σήμερα η Δράμα;..
Όσον αφορά στο κομμάτι του κρασιού, η Δράμα βρίσκεται πολύ ψηλά στο ελληνικό οινικό στερέωμα. Γενικότερα, η περιοχή θεωρείται μία από τις πιο σημαντικές αμπελουργικές και οινοπαραγωγικές ζώνες της χώρας, έχοντας δημιουργήσει το δικό της brand name με φανατικό κοινό και ετικέτες που έχουν αγαπηθεί ιδιαίτερα από τους οινόφιλους, τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό. Σε αυτό θα έλεγα ότι έχει συντελέσει και το γεγονός ότι υπάρχει πνεύμα συνεργασίας και συνέργειας που έχει καλλιεργηθεί από τα οινοποιεία, τα οποία έχουν μάθει να λειτουργούν βάσει του «η ισχύς εν τη ενώσει». Μάλιστα, προς αυτήν την κατεύθυνση γίνεται προσπάθεια για δημιουργία ζώνης ΠΟΠ (Προστατευόμενης Ονομασίας Προέλευσης), η οποία θα προσδώσει κύρος και προστιθέμενη αξία στους παραγόμενους οίνους.
…και πού μπορεί να φτάσει;
Ενα ζήτημα το οποίο έχει αρχίσει ήδη να μας απασχολεί –και θα μας απασχολήσει ακόμη περισσότερο στο μέλλον– είναι αυτό της κλιματικής κρίσης και πώς αυτή επηρεάζει αρνητικά την οινοπαραγωγή σε περιοχές με θερμό κλίμα, όπως η Ελλάδα. Εμείς, στο Κτήμα Τέχνη Οίνου, έχουμε επενδύσει πολύ τα τελευταία χρόνια στη δημιουργία νέων αμπελώνων σε περιοχές με ψυχρότερο μικροκλίμα. Οι ορεινοί όγκοι της Δράμας μάς δίνουν τη δυνατότητα, εγκαθιστώντας αμπελώνες σε μεγάλο υψόμετρο, όχι απλώς να «σβήσουμε» το αποτύπωμα της κλιματικής αλλαγής, αλλά και να επιτύχουμε εξαιρετικά υψηλά ποιοτικά στάνταρ για την πρώτη μας ύλη.
Παρασκευάς Σαρήμπογιας
Ιδιοκτήτης εταιρείας Sary
Πού βρίσκεται σήμερα η Δράμα;..
Η κυριότερη πρόκληση που αντιμετωπίζει η Δράμα, όπως και οι περισσότερες περιφερειακές πόλεις της χώρας, είναι η πληθυσμιακή συρρίκνωση και, κατ’ επέκταση, η εγκατάλειψη του τόπου. Ουσιαστικά, μιλάμε για ερημοποίηση των χωριών – κάποια κατέβασαν εντελώς ρολά. Υποφέρει η Δράμα από έλλειψη τεχνικού και επιστημονικού προσωπικού, ενώ ακόμη και στην εύρεση ανειδίκευτων εργατών υπάρχει ζήτημα. Αυτό συμβαίνει κυρίως επειδή όσοι φεύγουν για σπουδές δεν έχουν κίνητρο να επιστρέψουν στον τόπο τους. Επίσης, η Δράμα, με εξαίρεση το πολύ μικρό Τμήμα Αγροτικής Βιοτεχνολογίας & Οινολογίας, δεν έχει κάποια άλλη σχολή, οπότε, εκ των πραγμάτων, δεν μπορεί να προσελκύσει νεολαία. Ως εκ τούτου, με τον πληθυσμό που μένει πίσω να γερνάει και τους νέους να φεύγουν, το μέλλον είναι δυσοίωνο.
…και πού μπορεί να φτάσει;
Χωρίς να θέλω να είμαι ισοπεδωτικός, είναι υποκριτικό να μιλάμε για προοπτική στη Δράμα και στον ευρύτερο νομό – οι περισσότεροι νέοι που έχουν ξεμείνει εδώ θέλουν να φύγουν. Υπάρχουν κάποιες μικρές ιδιωτικές πρωτοβουλίες που είναι στη σωστή κατεύθυνση, ωστόσο δεν αρκούν. Χρειάζονται άλλου είδους μεταχείριση η Δράμα και συνολικά η περιφέρεια για να ενισχυθούν, όπως, ας πούμε, η αποφορολόγηση, ασφαλιστικές παροχές σε μηδενική αξία για μία δεκαετία κοκ. Κατά τη γνώμη μου, η Δράμα θα πρέπει να υιοθετήσει το ιταλικό σύστημα της οικογενειακής αγροτικής οικονομίας. Εκεί, σε κάθε χωριό, υπάρχουν μικρές οικοτεχνίες. Διατηρούν την παράδοση, προβάλλουν τη γαστρονομία και δίνουν κίνητρο στους ντόπιους να ριζώσουν στον τόπο τους. Έτσι όπως είναι το σύστημα εδώ, μόνον αδιέξοδο βλέπω.
