Στους πρόποδες του Βερμίου, εκεί όπου το φως διαχέεται μέσα από την πυκνή φυλλωσιά των πλατανιών, μέσα σε ένα εύφορο πεδινό τοπίο, απλώνεται μια πόλη σιωπηλή, αλλά παντοτινή. Η αρχαία Μίεζα, κάποτε αστικό κέντρο του μακεδονικού βασιλείου, κρύβει στα σπλάχνα της ένα σπάνιο πολιτιστικό απόθεμα: ένα γυμνάσιο όπου ο Αριστοτέλης δίδαξε τον Αλέξανδρο, θέατρο, μακεδονικούς τάφους με ζωγραφικά σύμπαντα, ιερά, επαύλεις και βασιλικές.
Η δρ. Γεωργία Στρατούλη, προϊσταμένη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Κιλκίς και αναπληρώτρια προϊσταμένη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Ημαθίας, γνωρίζει καλά τα στρώματα του χρόνου που κουβαλά η Νάουσα. Μιλά με πάθος για την ιστορική ταυτότητα του τόπου, για τις πρόσφατες ανασκαφές, τη σημασία της Μίεζας για την παιδεία και τον πολιτισμό και το μεγάλο στοίχημα: να αναδειχθεί αυτός ο τόπος όχι απλώς ως μνημειακός προορισμός, αλλά ως ένα ζωντανό αφήγημα, όπου η αρχαιότητα συνομιλεί με το σήμερα.
Στο επίκεντρο αυτής της προσπάθειας βρίσκεται η επιθυμία να αναδειχθεί η Μίεζα όχι απλώς ως σκηνικό ανασκαφής, αλλά ως βιωματικός τόπος – εκεί όπου ο επισκέπτης δεν αρκείται να δει, αλλά καλείται να κατανοήσει, να συνδέσει, να αισθανθεί. Ένα φυσικό και πολιτιστικό τοπίο, όπου το παρελθόν δεν είναι «παγωμένο μάρμαρο», αλλά ενεργή μνήμη, έτοιμη να ενταχθεί στο μέλλον της περιοχής.
Για τη Νάουσα –μια πόλη με πυκνή ιστορία και βαθιά πολιτιστική ρίζα– η Μίεζα δεν είναι απλώς ένα αρχαιολογικό απόθεμα. Είναι ταυτότητα, είναι δυνατότητα, είναι ένα κεφάλαιο ακόμη ανοιχτό.
Μέσα σε αυτό το παλίμψηστο μνήμης και φυσικού κάλλους, η Γεωργία Στρατούλη μάς μιλά για όσα αποκαλύπτονται και για όσα ακόμη αναζητούν φωνή και φροντίδα. Με λόγο στοχαστικό, αλλά και πρακτικό, ξετυλίγει την ιστορία της αρχαίας Μίεζας και του σύγχρονου οράματος που τη συνοδεύει.
Ποια είναι η πολιτιστική και ιστορική ταυτότητα της Νάουσας;
Η Νάουσα έχει σημαντικό πολιτιστικό κεφάλαιο και ευδιάκριτο ιστορικό αποτύπωμα. Οικιστικά κατάλοιπα ήδη από το τέλος της 2ης χιλιετίας π.Χ. είναι μάρτυρες της ανθρώπινης δραστηριότητας στην περιοχή. Μία από τις σημαντικότερες πόλεις της «ερατεινής Ημαθίας» είναι η Μίεζα, η οποία αναπτύσσεται στους πρόποδες του Βερμίου, σε μια κατάφυτη περιοχή του μακεδονικού κάμπου στα ανατολικά της Νάουσας. Ανήκε στην περιοχή της αρχαίας Βοττιαίας, που εκτεινόταν μεταξύ του Αλιάκμονα και του Αξιού ποταμού.
Η Μίεζα οργανώθηκε σε αστικό κέντρο πιθανότατα από τον Φίλιππο Β’, τον 4ο αι. π.Χ. Από την εποχή αυτή και έως την κατάκτηση του μακεδονικού βασιλείου από τους Ρωμαίους το 168 π.Χ., η αρχαία πόλη ακμάζει και αναδεικνύεται σε μία από τις σημαντικότερες πόλεις της ευρύτερης περιοχής.
Ποια είναι η σημασία του θεάτρου της αρχαίας πόλης;
Το θέατρο της Μίεζας οικοδομείται πιθανόν στα χρόνια του Φιλίππου Β’ και μέχρι τον 4ο αι. μ.Χ. αποτελούσε τοπόσημο για την πόλη.
Τι γνωρίζουμε για το γυμνάσιο της Μίεζας;
Και το οικοδομικό συγκρότημα του γυμνασίου της αρχαίας πόλης, στα βορειοανατολικά του θεάτρου, το οποίο εκτείνεται σε επιφάνεια περίπου 35 στρεμμάτων, υπήρξε σημαντικό σημείο αναφοράς. Οι ανασκαφές σε αυτό ξεκίνησαν τη δεκαετία του 1970 και από το 2024 συνεχίζονται συστηματικά, με επιστημονική υπεύθυνη την επίτιμη έφορο αρχαιοτήτων δρα. Αγγελική Κοτταρίδη.
Ο Αριστοτέλης διδάσκει εδώ –κατά την τριετία 343-340 π.Χ.– τον Αλέξανδρο και τους βασιλικούς παίδες, προετοιμάζοντας, ουσιαστικά, τους μελλοντικούς ηγέτες της μετέπειτα ελληνιστικής οικουμένης.
Υπάρχουν άλλα γνωστά ή άγνωστα μνημεία της αρχαίας πόλης;
Η οικονομική ανάπτυξη της Μίεζας αντανακλάται και στα ταφικά μνημεία της. Τα σημαντικότερα από αυτά είναι οι μακεδονικοί τάφοι, που ανήκουν σε μέλη της αριστοκρατικής κοινωνίας των ελληνιστικών χρόνων. Τρεις από αυτούς –ο Τάφος της Κρίσεως, στην πρόσοψη του οποίου αναγνωρίζεται η όψη του προπύλου του ανακτόρου των Αιγών, των Ανθεμίων και των Λύσωνος και Καλλικλέους– φέρουν πλούσιο τοιχογραφικό διάκοσμο. Συγκαταλέγονται στα σπουδαιότερα ταφικά κτίσματα της μακεδονικής αρχιτεκτονικής και αποτελούν βασικές πηγές πληροφόρησης για τη χαμένη, σήμερα, αρχαία ελληνική ζωγραφική. Δυτικά της αρχαίας πόλης, στη θέση Ισβόρια, σε ένα κατάφυτο, ειδυλλιακό φυσικό περιβάλλον με πολλές πηγές νερού, έχει ανασκαφεί ένα ιερό των νυμφών.
Επίσης, έχουν εντοπιστεί εντυπωσιακά ψηφιδωτά δάπεδα σε ρωμαϊκές επαύλεις, καθώς και έργα γλυπτικής, όπως η προτομή του Όλγανου, του 2ου αι. μ.Χ., που εκτίθεται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Βέροιας. Ψηφιδωτά δάπεδα αποκαλύφθηκαν ακόμη σε παλαιοχριστιανικά λουτρά, ενώ της ίδιας εποχής είναι και δύο βασιλικές, μαρτυρίες της πρώιμης χριστιανικής παρουσίας στην περιοχή.
Ποιο είναι το όραμα για το μέλλον;
Μέλημα της Εφορείας Αρχαιοτήτων Ημαθίας συνεχίζει να αποτελεί η ανάδειξη των εμβληματικών χώρων και των μνημείων της Μίεζας, ώστε, παράλληλα με τις Αιγές και τη Βέροια, να καταλάβει τον χώρο που της αναλογεί στον αρχαιολογικό χάρτη της Κεντρικής Μακεδονίας. Στο πλαίσιο της περαιτέρω ανάδειξης της αρχαίας πόλης προσβλέπουμε, επίσης, στη σύνδεση των ταφικών μνημείων μεταξύ τους, αλλά και με τις υπόλοιπες αρχαιολογικές νησίδες της αρχαίας πόλης (θέατρο, γυμνάσιο, νυμφαίο, επαύλεις κτλ.), καθώς και στην αναβάθμιση των παρεχόμενων υπηρεσιών.
Παράλληλα, στοχεύουμε στην ψηφιακή παρουσίαση στο κοινό οργανωμένων διαδρομών σε αρχαιολογικούς χώρους και μνημεία, σε σύνδεση με περιοχές φυσικού κάλλους, όπως το Βέρμιο και οι πηγές του Αγίου Νικολάου. Επιπλέον, αναγκαία θεωρείται η διασύνδεση των μνημείων με την πλούσια οινολογική παράδοση και γαστρονομία της περιοχής, καθώς και με εγκαταστάσεις και μουσεία της βιομηχανικής ιστορίας του τόπου.
Και στην περίπτωση της Νάουσας, η συμβολή του πολιτισμού στην ανάπτυξη του τόπου είναι πρόδηλη. Ωστόσο, αυτή μπορεί να εκτοξευθεί με συνέργειες και συμπράξεις του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα.
