fbpx
Αρχική LONG READS Δεν πρόκειται για κατάρα

Δεν πρόκειται για κατάρα

Γιατί στη Θεσσαλονίκη εκτροχιάζονται τα κρίσιμα συλλογικά αιτήματα και στην καλύτερη περίπτωση λιμνάζουν; Υπάρχει κάτι μεταφυσικό, κάτι σαν κατάρα; Είναι οι Θεσσαλονικείς ανεπαρκείς; Ευθύνεται η πολιτική τους εκπροσώπηση; Φταίει το διοικητικό σύστημα; Ανάγεται το θέμα στη σχέση κέντρου-περιφέρειας;

- Advertisment -
Γράφει ο ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ ΧΕΚΙΜΟΓΛΟΥ*

 

Από το 1912 μέχρι τις ημέρες μας, σχεδόν όλα τα συλλογικά αιτήματα που διατυπώθηκαν στη Θεσσαλονίκη διαψεύστηκαν – τόσο πολύ μάλιστα, ώστε να έχουν προ πολλού λησμονηθεί. Απαριθμώ τα κυριότερα προβλήματα που ουδέποτε λύθηκαν: η αποκατάσταση της πρόσβασης στις βαλκανικές αγορές (αιτούμενο της περιόδου 1912-1920), η πραγματοποίηση δημοσίων έργων (αιτούμενο της περιόδου 1928-1935), η αποζημίωση των τοπικών επιχειρήσεων που επλήγησαν πολύ περισσότερο από τις νοτιοελλαδικές λόγω της εγγύτητας προς το αλβανικό μέτωπο (1940-1941), η συμμετοχή στα κεφάλαια της μεταπολεμικής ανοικοδόμησης, που ήταν αμελητέα (1947-1952), η σύνδεση με τον Δούναβη (1974-1980) για την ενδυνάμωση του εμπορίου της, ο εκσυγχρονισμός τής κυκλοφορίας και των μέσων μαζικής μεταφοράς (1985 μέχρι σήμερα) και όλα τα συναφή με αυτόν προβλήματα (κυκλοφοριακό, συγκοινωνιακό, αρχαιότητες κοκ).

Το γεγονός ότι τα προβλήματα αυτά δεν λύθηκαν είχε ως συνέπεια να αναχαιτιστεί η δυναμική τής πόλης, που απορρέει από τα ιστορικά και γεωγραφικά χαρακτηριστικά της. Γιατί όμως στη Θεσσαλονίκη εκτροχιάζονται τα κρίσιμα συλλογικά αιτήματα και στην καλύτερη περίπτωση λιμνάζουν; Υπάρχει κάτι μεταφυσικό, κάτι σαν κατάρα; Είναι οι Θεσσαλονικείς ανεπαρκείς; Ευθύνεται η πολιτική τους εκπροσώπηση; Φταίει το διοικητικό σύστημα; Ανάγεται το θέμα στη σχέση κέντρου-περιφέρειας;

Το τελευταίο ισχύει απολύτως. Κάθε ελληνική πόλη έχει τις αδυναμίες και τα παράπονά της. Αλλά στην περίπτωση της Θεσσαλονίκης η γνώμη μου είναι ότι η απάντηση πρέπει να αναζητηθεί σε μακροπρόθεσμους παράγοντες, που είναι δύο: πρώτον, ο τοπικός πληθυσμός είναι καινούργιος και, δεύτερον, η αστική τάξη τής πόλης είναι ασθενής.

  1. Από το 1912 μέχρι το 2011 (τελευταία απογραφή) ο πληθυσμός εξαπλασιάστηκε (αν και στάσιμος τα τελευταία τριάντα χρόνια). Ο εξαπλασιασμός τού πληθυσμού προήλθε από την προσφυγική εγκατάσταση (η Θεσσαλονίκη απορρόφησε αναλογικά πολύ μεγαλύτερο αριθμό προσφύγων σε σύγκριση με την περιφέρεια πρωτευούσης), την εσωτερική μετανάστευση (στατιστικά, η Θεσσαλονίκη απορρόφησε όλη τη δημογραφική αύξηση του βορειοελλαδικού χώρου) και την παλιννόστηση μεταναστών και ομογενών. Πρόκειται, δηλαδή, για νέο πληθυσμό (σπάνια θα βρεις πρόσωπο σε ώριμη ηλικία που ο παππούς του να έχει γεννηθεί στη Θεσσαλονίκη). Η συντριπτική πλειονότητα των κατοίκων δεν διαμόρφωσε (ακόμη, τουλάχιστον) συνείδηση του ανήκειν στον τόπο, αφού δεν έχει αναπτύξει μακροχρόνια οικογενειακή σχέση με αυτόν. Εξάλλου, από το 1912 η κατοικημένη έκταση της Θεσσαλονίκης αυξήθηκε κατά 33 φορές, έτσι ώστε εδώ και πολλά χρόνια να μην είναι μία ενιαία πόλη, αλλά ένας αστερισμός κοινοτήτων, καθεμιά από τις οποίες αναλώνεται στον μικρόκοσμό της.
  2. Η αστική τάξη που σχηματίστηκε μέχρι το 1950 (μετά την ανταλλαγή των πληθυσμών και τη δολοφονία τού εβραϊκού πληθυσμού) δεν ήταν γηγενής. Προήλθε κυρίως από τη Δυτική Μακεδονία και τη Μικρά Ασία (σε ποσοστό 70%, με βάση τις μελέτες μου) και άλλες περιοχές. Η ιδεολογική σύνδεσή της με τη Θεσσαλονίκη, την ιστορία της και τις προοπτικές της ήταν, ως εκ τούτου, και παραμένει πολύ χαλαρή. Επιπλέον, η αποβιομηχάνιση που έπληξε την Ελλάδα μετά το 1981 είχε εντονότερες συνέπειες στη Θεσσαλονίκη, όπου η μεταποίηση απασχολούσε αναλογικά περισσότερους πόρους και πληθυσμό. Έτσι, συνολικά, βλέπουμε μιαν αστική τάξη ολοένα και πιο αδύναμη, με ολοένα και λιγότερες πρωτοβουλίες και δυνατότητες.

ΑΠΟ ΤΟ 1912 ΜΕΧΡΙ ΤΟ 2011 (ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΑΠΟΓΡΑΦΗ) Ο ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ ΕΞΑΠΛΑΣΙΑΣΤΗΚΕ (ΑΝ ΚΑΙ ΣΤΑΣΙΜΟΣ ΤΑ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΤΡΙΑΝΤΑ ΧΡΟΝΙΑ). Ο ΕΞΑΠΛΑΣΙΑΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΠΡΟΗΛΘΕ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΡΟΣΦΥΓΙΚΗ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗ (Η ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΕ ΑΝΑΛΟΓΙΚΑ ΠΟΛΥ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΟ ΑΡΙΘΜΟ ΠΡΟΣΦΥΓΩΝ ΣΕ ΣΥΓΚΡΙΣΗ ΜΕ ΤΗΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΠΡΩΤΕΥΟΥΣΗΣ), ΤΗΝ ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ (ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΑ, Η ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΕ ΟΛΗ ΤΗ ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΚΗ ΑΥΞΗΣΗ ΤΟΥ ΒΟΡΕΙΟΕΛΛΑΔΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ) ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΑΛΙΝΝΟΣΤΗΣΗ ΜΕΤΑΝΑΣΤΩΝ ΚΑΙ ΟΜΟΓΕΝΩΝ. ΠΡΟΚΕΙΤΑΙ, ΔΗΛΑΔΗ, ΓΙΑ ΝΕΟ ΠΛΗΘΥΣΜΟ (ΣΠΑΝΙΑ ΘΑ ΒΡΕΙΣ ΠΡΟΣΩΠΟ ΣΕ ΩΡΙΜΗ ΗΛΙΚΙΑ ΠΟΥ Ο ΠΑΠΠΟΥΣ ΤΟΥ ΝΑ ΕΧΕΙ ΓΕΝΝΗΘΕΙ ΣΤΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ). Η ΣΥΝΤΡΙΠΤΙΚΗ ΠΛΕΙΟΝΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΚΑΤΟΙΚΩΝ ΔΕΝ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΕ (ΑΚΟΜΗ, ΤΟΥΛΑΧΙΣΤΟΝ) ΣΥΝΕΙΔΗΣΗ ΤΟΥ ΑΝΗΚΕΙΝ ΣΤΟΝ ΤΟΠΟ, ΑΦΟΥ ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΑΝΑΠΤΥΞΕΙ ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΑ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΑΥΤΟΝ. ΕΞΑΛΛΟΥ, ΑΠΟ ΤΟ 1912 Η ΚΑΤΟΙΚΗΜΕΝΗ ΕΚΤΑΣΗ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΥΞΗΘΗΚΕ ΚΑΤΑ 33 ΦΟΡΕΣ, ΕΤΣΙ ΩΣΤΕ ΕΔΩ ΚΑΙ ΠΟΛΛΑ ΧΡΟΝΙΑ ΝΑ ΜΗΝ ΕΙΝΑΙ ΜΙΑ ΕΝΙΑΙΑ ΠΟΛΗ, ΑΛΛΑ ΕΝΑΣ ΑΣΤΕΡΙΣΜΟΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ, ΚΑΘΕΜΙΑ ΑΠΟ ΤΙΣ ΟΠΟΙΕΣ ΑΝΑΛΩΝΕΤΑΙ ΣΤΟΝ ΜΙΚΡΟΚΟΣΜΟ ΤΗΣ.

Αυτές οι δύο μεγάλες αδυναμίες τής Θεσσαλονίκης –στις οποίες πρέπει να προστεθεί και η πτώχευση των μεσαίων κοινωνικών στρωμάτων μετά το 2008– αντανακλούν σε όλες τις ελλείψεις της, στον πνευματικό τομέα, στην πολιτική ένδεια και στην ιδεολογική ανεπάρκεια που χαρακτηρίζει τον συλλογικό βίο. Ασφαλώς, συντρέχουν και άλλοι παράγοντες, που σχετίζονται με τις νοσηρότητες της ελλαδικής κρατικής οργάνωσης. Πιστεύω όμως ότι οι νοσηρότητες αυτές θα ήταν αντιμετωπίσιμες, αν οι κάτοικοι της Θεσσαλονίκης είχαν αναπτύξει συνείδηση του ανήκειν στην πόλη, όπως επίσης και αν η αστική τάξη της ήταν σε θέση να αναλάβει ευθύνες απέναντι στον τόπο όπου λειτουργεί. Φοβάμαι όμως ότι δεν υφίστανται αντικειμενικές προϋποθέσεις ούτε για το ένα ούτε για το άλλο. Απαισιόδοξο το συμπέρασμα, αλλά αυτή είναι η αλήθεια.

Σημείωση: το κείμενο στηρίζεται στη μελέτη μου με τίτλο «Αναπτυξιακά οράματα και ψευδαισθήσεις», Πρακτικά 33ου Πανελλήνιου Συνεδρίου (2012) της Ελληνικής Ιστορικής Εταιρείας, σελ. 25-42 (http://histsociety.web.auth.gr/%CE%9B%CE%93-praktika.pdf).

* O κ. Ευάγγελος Χεκίμογλου είναι συγγραφέας, διδάκτωρ Οικονομικής Ιστορίας.

Σεβόμαστε την ιδιωτικότητά σας

Εμείς και οι συνεργάτες μας χρησιμοποιούμε τεχνολογίες, όπως cookies, και επεξεργαζόμαστε προσωπικά δεδομένα, όπως διευθύνσεις IP και αναγνωριστικά cookies, για να προσαρμόζουμε τις διαφημίσεις και το περιεχόμενο με βάση τα ενδιαφέροντά σας. Κάντε κλικ παρακάτω για να συμφωνήσετε με τη χρήση αυτής της τεχνολογίας και την επεξεργασία των προσωπικών σας δεδομένων για αυτούς τους σκοπούς.

Για περισσότερες πληροφορίες μπορείτε να διαβάσετε την Πολιτική απορρήτου.

Ρυθμίσεις Cookies

Παρακάτω μπορείτε να επιλέξετε ποια cookies θα επιτρέψετε σε αυτή την ιστοσελίδα. Πατήστε στην αποθήκευση ρυθμίσεων για να εφαρμόσετε την επιλογή σας.

ΛειτουργικάΗ ιστοσελίδα για να δουλέψει χρησιμοποιεί κάποια απαραίτητα λειτουργικά cookies.

ΣτατιστικάΗ ιστοσελίδα μας χρησιμοποιεί cookies για στατιστικούς σκοπούς, ώστε να μπορούμε να βελτιώσουμε το περιεχόμενο που σας προσφέρουμε.

Κοινωνικά ΔίκτυαΗ ιστοσελίδα μας χρησιμοποιεί cookies από τα κοινωνικά δίκτυα, ώστε να μπορούμε να σας δείξουμε περιεχόμενο από πλατφόρμες όπως το YouTube και το FaceBook. Αυτά τα cookies μπορεί να καταγράφουν τα προσωπικά σας δεδομένα.

ΔιαφημίσειςΗ ιστοσελίδα μας χρησιμοποιεί cookies για διαφημιστικούς σκοπούς, ώστε να μπορούμε να σας προσφέρουμε περιεχόμενο που σας ενδιαφέρει. Αυτά τα cookies μπορεί να καταγράφουν τα προσωπικά σας δεδομένα.

ΆλλαΗ ιστοσελίδα μας χρησιμοποιεί και ορισμένα cookies από υπηρεσίες που δεν εμπίπτουν στις παραπάνω κατηγορίες